Cách cấy vi sinh sau khi diệt khuẩn ao tôm đúng kỹ thuật

Sau diệt khuẩn, ao không thể ổn ngay nếu không cấy lại vi sinh

Trong nuôi tôm, có những lúc bắt buộc phải diệt khuẩn. Ví dụ nước ao có dấu hiệu nhiễm khuẩn, Vibrio tăng, tôm yếu, nước có mùi lạ hoặc sau một đợt xử lý môi trường mạnh. Nhưng sau khi diệt khuẩn xong, nhiều ao lại bị một vấn đề khác: nước trống nền, tảo dao động, đáy hôi trở lại, NH3 và NO2 dễ nhích lên.

Lý do rất đơn giản. Diệt khuẩn không chỉ làm giảm nhóm vi khuẩn xấu, mà cũng ảnh hưởng tới nhóm vi sinh có lợi trong ao. Nếu sau đó không cấy lại vi sinh đúng cách, ao dễ bị mất cân bằng. Lúc này hữu cơ trong nước và đáy phân hủy không ổn, nhóm vi khuẩn bất lợi có cơ hội phát triển lại nhanh hơn.

Ngoài ao, chuyện này gặp rất nhiều. Có ao sau khi sát khuẩn 1–2 ngày nước nhìn trong hơn, bà con tưởng ổn. Nhưng vài ngày sau nước dày lại, bọt nhiều, tôm ăn chậm, đáy có mùi. Đó là dấu hiệu ao chưa được phục hồi nền vi sinh.

Muốn hiểu rõ hơn vai trò của nhóm vi sinh trong quản lý nước, có thể xem thêm bài cách giữ nền nước ao tôm ổn định bằng vi sinh.

Vì sao phải cấy lại vi sinh sau khi diệt khuẩn?

Diệt khuẩn giống như mình “dọn sạch” một phần hệ vi sinh trong ao. Nhưng ao nuôi tôm không thể trống vi sinh quá lâu. Trong ao luôn có phân tôm, thức ăn dư, xác tảo, bùn đáy và chất hữu cơ phát sinh mỗi ngày. Nếu thiếu nhóm vi sinh có lợi để phân hủy, hữu cơ sẽ tích lại rất nhanh.

Khi hữu cơ tăng, ao dễ gặp:

• Nước dày, bọt lâu tan.
• Mùi tanh hôi nhẹ.
• Đáy ao chuyển đen.
• NH3, NO2 tăng.
• Tôm giảm ăn.
• Tảo biến động thất thường.
• Vi khuẩn bất lợi có cơ hội phát triển lại.

Cấy lại vi sinh sau sát khuẩn không phải để “làm màu nước đẹp” cho nhanh. Mục tiêu chính là phục hồi lại nhóm vi sinh có lợi, giúp ao phân hủy hữu cơ ổn hơn, giảm áp lực khí độc và giữ môi trường bền hơn trong những ngày sau xử lý.

Xem thêm: vi sinh có thay thế được hóa chất không

Khi nào mới được cấy vi sinh lại?

Đây là chỗ nhiều người hay làm sai. Vừa đánh sát khuẩn xong, thấy nước im là tạt vi sinh liền. Làm vậy rất dễ lãng phí, vì dư lượng sát khuẩn còn trong nước có thể làm hao hụt vi sinh.

Thời điểm cấy lại phụ thuộc vào loại hóa chất đã dùng, liều dùng, lượng nước, độ hữu cơ và tình trạng ao. Nhưng ngoài thực tế, có thể nhớ theo nguyên tắc:

• Không cấy vi sinh ngay sau khi vừa sát khuẩn.
• Chờ ao qua giai đoạn tác động mạnh của hóa chất.
• Kiểm tra lại tôm, oxy, pH, màu nước và mùi ao.
• Cấy khi ao đã tương đối ổn, không còn sốc rõ.

Thông thường, sau sát khuẩn nên chờ khoảng 24–48 giờ rồi mới bổ sung vi sinh, tùy tình trạng ao và loại hóa chất sử dụng. Nếu dùng hóa chất mạnh hoặc liều cao, thời gian chờ có thể cần dài hơn.

Điều quan trọng là không làm theo máy móc. Ao nào hữu cơ cao, đáy dơ, oxy yếu thì phải xử lý oxy và giảm tải trước, rồi mới cấy.

Xem thêm cách dùng vi sinh cho ao lắng

Dấu hiệu ao đã sẵn sàng để cấy lại vi sinh

Trước khi cấy, nên quan sát kỹ ao. Đừng chỉ nhìn nước bằng mắt thường rồi quyết định.

Ao phù hợp để cấy lại thường có các dấu hiệu:

• Tôm không còn nổi đầu.
• Oxy ổn, nhất là về đêm và sáng sớm.
• pH không dao động quá mạnh.
• Nước không còn mùi hóa chất rõ.
• Tôm bắt đầu ăn lại hoặc phản ứng khá hơn.
• Không còn mưa lớn hoặc biến động thời tiết mạnh.
• Dàn quạt chạy tốt, nước tuần hoàn đều.

Nếu ao vẫn còn tôm nổi đầu, tôm yếu, nước có mùi hóa chất nặng, pH trượt mạnh hoặc oxy thấp thì chưa nên vội cấy. Lúc đó phải ổn định ao trước.

Xem thêm cách dùng vi sinh cho ao xử lý nước đầu vào

Quy trình cấy vi sinh sau khi diệt khuẩn ao tôm

Bước 1: Kiểm tra lại ao sau sát khuẩn

Sau khi diệt khuẩn, việc đầu tiên không phải là tạt thêm sản phẩm, mà là kiểm tra tình trạng ao.

Cần xem:

• Tôm có còn tấp mé, nổi đầu không.
• Sức ăn có phục hồi chưa.
• Nước có mùi lạ không.
• Bọt nước có nhiều không.
• Oxy sáng sớm có ổn không.
• Đáy ao có mùi hôi không.
• NH3, NO2 có tăng không.

Nếu có bộ test thì nên đo thêm pH, kiềm, NH3, NO2. Làm kỹ bước này sẽ tránh được chuyện cấy vi sinh sai lúc.

Bước 2: Tăng oxy trước khi cấy

Vi sinh muốn sống và làm việc tốt thì phải có oxy. Đây là nguyên tắc rất quan trọng.

Trước khi cấy, nên chạy quạt để nước tuần hoàn đều. Với ao mật độ cao, nên tăng cường quạt từ chiều đến sáng, tránh để oxy đáy thấp. Ao thiếu oxy mà cấy vi sinh xuống thì hiệu quả kém, vì nhóm có lợi không hoạt động mạnh được.

Nên làm:

• Chạy quạt liên tục trước và sau khi cấy.
• Tránh để vùng chết ở góc ao.
• Kiểm tra lực gom thải của quạt.
• Ao bạt nên siphon bớt chất thải nếu hố gom quá dơ.
• Không cấy lúc tôm đang nổi đầu.

Bước 3: Giảm tải hữu cơ trước khi cấy

Sau sát khuẩn, nhiều ao tôm còn yếu, sức ăn chưa đều. Nếu vẫn giữ lượng thức ăn như lúc tôm khỏe thì thức ăn dư sẽ làm ao dơ nhanh hơn. Vi sinh cấy xuống phải gánh lượng hữu cơ quá lớn, hiệu quả sẽ chậm.

Trước khi cấy, nên giảm nhẹ thức ăn 1–2 cữ nếu tôm ăn yếu. Kiểm tra sàn ăn kỹ, tránh để dư. Ao bạt thì siphon trước nếu đáy dơ. Ao đất thì tăng quạt và chú ý vùng bùn đen, góc cuối gió.

Cấy vi sinh không thay thế được việc quản lý thức ăn. Nếu cứ dư cám kéo dài thì ao sẽ xuống lại rất nhanh.

Bước 4: Chọn đúng nhóm vi sinh để phục hồi nước

Sau diệt khuẩn, nên ưu tiên nhóm vi sinh có lợi giúp phân hủy hữu cơ và tái lập nền nước. Nhóm thường dùng là Bacillus, có thể kết hợp enzyme để hỗ trợ phân hủy phân tôm, thức ăn dư, xác tảo và mùn bã hữu cơ.

Mục tiêu lúc này là:

• Kéo lại hệ vi sinh có lợi.
• Giảm hữu cơ trong nước.
• Giảm mùi ao.
• Hạn chế NH3, NO2 tăng.
• Ổn định lại màu nước.
• Giúp đáy ao bớt bị yếm khí.

Với những ao đáy dơ, nước nặng, bọt kéo dài, nên chọn nhóm vừa xử lý nước vừa hỗ trợ đáy. Có thể tham khảo thêm bài khi đáy ao bắt đầu dơ nên xử lý thế nào để không chỉ phục hồi phần nước bên trên mà bỏ quên đáy.

Bước 5: Tạt đúng thời điểm trong ngày

Thời điểm phù hợp nhất thường là buổi sáng, khi thời tiết ổn định và ao đã qua giai đoạn oxy thấp nhất trong ngày. Không nên cấy lúc trời mưa, lúc ao đang sốc hoặc ban đêm nếu không thật sự cần thiết.

Nên chọn lúc:

• Trời ổn định.
• Có nắng nhẹ.
• Oxy tốt.
• Quạt đang chạy đều.
• Tôm không có dấu hiệu sốc mạnh.

Cách làm ngoài ao là hòa vi sinh với nước ao, khuấy đều rồi tạt đều quanh ao. Nếu sản phẩm có hướng dẫn kích hoạt riêng thì làm đúng theo hướng dẫn đó. Không nên tự ý trộn chung quá nhiều loại trong cùng một lần, nhất là khi ao vừa qua sát khuẩn.

Bước 6: Theo dõi 24–72 giờ sau khi cấy

Sau khi cấy vi sinh, đừng vội kết luận ngay trong vài tiếng. Vi sinh cần thời gian để thích nghi và phát triển trong ao.

Cần theo dõi:

• Mùi nước có nhẹ hơn không.
• Bọt quanh quạt có giảm không.
• Tôm có ăn lại đều không.
• Màu nước có ổn hơn không.
• Đáy có bớt mùi không.
• NH3, NO2 có giảm hoặc không tăng thêm không.
• Oxy sáng sớm có ổn định hơn không.

Nếu sau 2–3 ngày nước vẫn nặng, đáy vẫn hôi, tôm ăn không lên, cần kiểm tra lại nguyên nhân gốc: thức ăn dư, oxy thấp, đáy quá dơ, tảo tàn hoặc hóa chất còn ảnh hưởng.

Sau diệt khuẩn bao lâu thì nên cấy vi sinh?

Không có một con số cố định cho mọi ao, nhưng có thể tham khảo theo tình huống thực tế:

Ao xử lý sát khuẩn nhẹ, tôm còn khỏe

Nếu chỉ xử lý nhẹ, tôm vẫn ăn, nước không sốc mạnh, có thể cấy lại sau khoảng 24 giờ khi ao ổn định.

Ao dùng hóa chất mạnh hoặc liều cao

Nếu dùng nhóm sát khuẩn mạnh, ao có mùi hóa chất rõ, tôm yếu hoặc nước biến động, nên chờ lâu hơn. Thường cần 48 giờ hoặc hơn, tùy thực tế ao.

Ao đáy dơ, hữu cơ cao

Ao hữu cơ cao thì sau sát khuẩn rất dễ trượt nước. Trường hợp này không chỉ chờ thời gian, mà phải giảm tải trước: tăng oxy, siphon nếu có, giảm thức ăn, rồi mới cấy vi sinh.

Ao sau mưa hoặc thời tiết xấu

Nếu vừa sát khuẩn xong lại gặp mưa, pH và kiềm biến động, không nên cấy vội. Cần ổn định lại môi trường trước rồi mới bổ sung vi sinh.

Những sai lầm thường gặp khi cấy vi sinh sau diệt khuẩn

1. Cấy quá sớm

Đây là lỗi phổ biến nhất. Dư lượng sát khuẩn còn mạnh thì vi sinh xuống ao bị hao hụt nhiều. Người nuôi tưởng đã cấy rồi, nhưng thực tế hiệu quả rất thấp.

2. Không chạy quạt đủ

Cấy vi sinh mà không tăng oxy thì gần như làm nửa vời. Vi sinh cần oxy để hoạt động, nhất là nhóm phân hủy hữu cơ. Ao thiếu oxy thì đáy vẫn yếm khí, khí độc vẫn sinh.

3. Không giảm thức ăn khi tôm yếu

Sau sát khuẩn, tôm có thể ăn chậm hơn. Nếu vẫn cho ăn mạnh, thức ăn dư sẽ làm nước dơ lại. Vi sinh lúc này phải xử lý quá tải, khó thấy hiệu quả.

4. Chỉ cấy nước, không kiểm tra đáy

Nhiều ao nước xấu là do đáy. Nếu đáy đen, hố siphon hôi, bùn hữu cơ nhiều mà chỉ tạt vi sinh nước thì ao sẽ ổn không bền.

5. Trộn nhiều loại cùng lúc

Sau diệt khuẩn, ao đang trong giai đoạn nhạy cảm. Không nên cùng lúc đánh quá nhiều thứ: khoáng, mật đường, vi sinh, enzyme, chất xử lý đáy, chất cắt tảo. Làm vậy dễ rối ao và khó biết phản ứng từ đâu.

Ví dụ thực tế ngoài ao

Một ao bạt 3.000 m², tôm 35 ngày. Trước đó nước có dấu hiệu nhiễm khuẩn, người nuôi xử lý sát khuẩn. Sau 24 giờ nước trong hơn nhưng tôm ăn chưa đều, bọt quanh quạt còn kéo dài, hố siphon có mùi nhẹ.

Trường hợp này không nên vội cho ăn mạnh trở lại. Cách xử lý hợp lý là:

• Chạy quạt tăng cường.
• Giảm nhẹ lượng thức ăn trong 1 ngày.
• Siphon hố gom thải.
• Chờ ao ổn, không còn mùi hóa chất rõ.
• Cấy nhóm Bacillus xử lý nước và đáy.
• Theo dõi sức ăn, bọt nước, mùi đáy và NH3, NO2 trong 2–3 ngày.

Nếu làm đúng, thường nước sẽ nhẹ hơn, bọt giảm, tôm ăn ổn lại. Nhưng nếu không siphon đáy, không giảm cám và thiếu oxy thì sau vài ngày nước dễ dày trở lại.

Ao đất và ao bạt cần lưu ý gì?

Với ao đất

Ao đất sau sát khuẩn dễ có vấn đề ở lớp bùn nền. Nếu bùn đen, mùi hôi hoặc vùng đáy yếm khí nhiều, cần tăng quạt, tạo dòng tốt và cấy vi sinh đều hơn.

Ao đất nên chú ý:

• Vùng cuối gió.
• Khu vực bùn mềm.
• Nơi chất thải lắng.
• Mùi đáy sau khi quạt mạnh.
• Tình trạng tảo sau sát khuẩn.

Với ao bạt

Ao bạt có lợi thế siphon được, nên phải tận dụng. Sau sát khuẩn, chất thải chết, xác tảo, mùn bã dễ gom về hố. Nếu không hút ra, đó sẽ là nơi sinh khí độc.

Ao bạt nên làm:

• Siphon trước khi cấy nếu đáy dơ.
• Kiểm tra hố gom thải.
• Tạt vi sinh đều quanh ao.
• Chạy quạt đủ để phân bố vi sinh.
• Không để chất thải nằm lâu ở rốn ao.

Có cần kết hợp vi sinh với mật đường không?

Một số trại có thói quen kích hoạt vi sinh với mật đường. Việc này có thể dùng trong một số trường hợp, nhưng không nên làm máy móc.

Nếu ao đang hữu cơ cao, nước dày, bọt nhiều, thiếu oxy thì bổ sung thêm nguồn carbon không đúng lúc có thể làm ao nặng thêm. Nhất là ban đêm, oxy dễ tụt.

Cách an toàn là làm theo hướng dẫn sản phẩm và tình trạng ao. Với ao đang yếu, ưu tiên oxy, giảm hữu cơ, siphon đáy trước. Đừng nghĩ cứ thêm mật đường là vi sinh sẽ mạnh hơn trong mọi tình huống.

Khi nào cần cấy lặp lại?

Sau lần cấy đầu, nếu ao phục hồi tốt thì duy trì định kỳ theo tải hữu cơ. Thông thường có thể dùng theo chu kỳ 7–10 ngày/lần, hoặc ngắn hơn nếu ao mật độ cao, thức ăn nhiều, nước dày, đáy dơ.

Nên cấy lặp lại khi:

• Sau mưa lớn.
• Sau tảo tàn.
• Sau xử lý sát khuẩn.
• Khi nước bắt đầu dày.
• Khi bọt lâu tan.
• Khi đáy có mùi nhẹ.
• Khi lượng thức ăn tăng nhanh.

Muốn hiểu rõ hơn tác dụng thật sự của nhóm vi sinh trong nước, có thể đọc thêm bài vi sinh làm gì trong ao tôm.

Kết luận

Cấy vi sinh sau khi diệt khuẩn ao tôm là bước rất quan trọng để phục hồi lại nền nước. Nhưng muốn hiệu quả, phải làm đúng thời điểm và đúng điều kiện.

Cần nhớ mấy điểm chính:

• Không cấy ngay khi vừa sát khuẩn xong.
• Chờ ao ổn, hóa chất giảm tác động rồi mới bổ sung.
• Tăng oxy trước và sau khi cấy.
• Giảm thức ăn nếu tôm còn yếu.
• Ao bạt nên siphon đáy trước.
• Ao đất phải chú ý vùng bùn đen, góc chết.
• Theo dõi 24–72 giờ, không kết luận quá sớm.

Diệt khuẩn là bước xử lý áp lực vi khuẩn. Cấy lại vi sinh là bước phục hồi nền ao. Làm thiếu một trong hai thì ao rất khó ổn bền.

Sau khi dùng hóa chất sát khuẩn, bà con nên cấy vi sinh đúng thời điểm. Liên hệ Ngọc Gia Phát để được tư vấn quy trình phục hồi vi sinh cho ao nuôi phù hợp với ao đất, ao bạt và tình trạng tôm thực tế.

Bài liên quan

• Cách giữ nền nước ao tôm ổn định bằng vi sinh
• Vi sinh làm gì trong ao tôm
• Khi đáy ao bắt đầu dơ nên xử lý thế nào