Vi sinh xử lý đáy ao tôm: khi nào cần dùng và dùng sao cho hiệu quả?

Đáy ao là chỗ âm thầm gây rủi ro nhiều nhất trong vụ nuôi

Nuôi tôm lâu năm sẽ thấy một chuyện rất rõ: nước phía trên nhìn đẹp chưa chắc ao đã khỏe. Có những ao nước xanh vừa mắt, tôm vẫn ăn được, nhưng đáy bên dưới đã bắt đầu dơ. Tới lúc tôm giảm ăn, nổi đầu sáng sớm, nước có mùi, bọt lâu tan thì đáy ao đã xuống khá sâu rồi.

Đáy ao là nơi gom lại gần như toàn bộ chất thải trong vụ nuôi:

• Phân tôm.
• Thức ăn dư.
• Xác tảo.
• Vỏ tôm lột.
• Mùn bã hữu cơ.
• Bùn đen tích tụ lâu ngày.

Ao đất hay ao bạt đều có chuyện riêng. Ao đất dễ bị bùn đen, nền đáy yếm khí. Ao bạt tưởng sạch hơn, nhưng nếu không siphon đều thì chất thải gom về hố, lâu ngày cũng sinh khí độc rất mạnh.

Muốn nước ổn lâu, phải giữ đáy ổn trước. Anh em có thể xem thêm bài nền về cách giữ nước ao tôm ổn định bằng vi sinh để hiểu mối liên hệ giữa nước, đáy và hệ vi sinh trong ao.

Vi sinh xử lý đáy ao là gì?

Nói đơn giản, đây là nhóm vi sinh có lợi dùng để “dọn rác” dưới đáy ao. Nhóm thường gặp là Bacillus kết hợp enzyme hoặc các dòng vi sinh hỗ trợ phân hủy hữu cơ.

Tác dụng chính là:

• Phân hủy phân tôm, thức ăn dư và xác tảo lắng đáy.
• Làm nhẹ lớp bùn hữu cơ.
• Giảm mùi hôi đáy.
• Hạn chế hình thành khí độc như NH3, NO2, H2S.
• Giúp đáy ao bớt yếm khí.
• Giữ môi trường ao ổn định hơn về cuối vụ.

Nhưng cần nói cho đúng: vi sinh không phải đánh xuống là đáy sạch ngay. Nó cần oxy, cần thời gian và cần giảm bớt nguồn thải. Ao đang dư thức ăn liên tục, oxy đáy thấp, bùn đen dày mà chỉ trông chờ một lần tạt vi sinh thì rất khó có hiệu quả.

Xem thêm: thời điểm nên dùng vi sinh dạng viên thay vì dạng bột

Khi nào cần dùng nhóm vi sinh làm sạch đáy?

1. Đáy ao bắt đầu có mùi hôi

Dấu hiệu này rất đáng chú ý. Buổi sáng đi quanh ao, nhất là gần góc cuối gió, khu vực gom chất thải hoặc hố siphon, nếu thấy mùi tanh hôi, mùi bùn đen, mùi trứng thối nhẹ thì đáy đã bắt đầu yếm khí.

Một số dấu hiệu đi kèm:

• Nước sủi bọt lâu tan.
• Nhá sàn có mùi.
• Khi quạt chạy mạnh, mùi đáy bốc lên rõ hơn.
• Tôm ăn chậm hơn bình thường.

Lúc này xử lý còn kịp. Đừng đợi mùi nặng mới làm, vì khi H2S đã lên mạnh thì tôm rất dễ sốc.

2. Bùn đáy tăng nhanh

Đáy ao xấu không phải ngày một ngày hai. Nó tích từng chút một từ thức ăn dư, phân tôm và xác tảo. Càng về giữa và cuối vụ, lượng thải càng nhiều, đáy càng dễ quá tải.

Dấu hiệu bùn đáy đang nặng:

• Lớp bùn dày hơn bình thường.
• Bùn chuyển màu đen.
• Đáy có mảng nhớt.
• Khu vực giữa ao, góc ao hoặc hố gom thải tích tụ nhiều.
• Kéo sàn lên có mùi nồng.

Ao bạt cần để ý hố siphon. Nhiều ao bạt nước nhìn sạch, nhưng hố gom thải rất dơ. Chất thải nằm lâu ở đó thì khí độc vẫn sinh ra như thường.

Xem thêm: sự khác nhau giữa vi sinh hiếu khí và yếm khí

3. Tôm giảm ăn nhẹ nhưng chưa rõ bệnh

Có những lúc tôm giảm ăn 10–20%, đường ruột chưa quá xấu, gan tụy chưa có dấu hiệu nặng, thời tiết cũng không biến động lớn. Khi đó phải nghĩ tới môi trường, đặc biệt là đáy ao.

Tôm phản ứng rất nhanh với đáy dơ và khí độc nhẹ. Nó có thể chưa chết, chưa nổi đầu nhiều, nhưng sức ăn giảm, bơi yếu, hay gom mé hoặc đứng quạt.

Trường hợp này không nên vội đổi thức ăn hay đánh thuốc lung tung. Nên kiểm tra lại đáy, oxy sáng sớm, pH, NH3, NO2 và mùi nước.

4. Sau mưa lớn, tảo tàn hoặc nước bị biến động

Sau mưa lớn, pH, kiềm và nhiệt độ nước dễ dao động. Tảo yếu hoặc tảo tàn sẽ lắng xuống đáy, làm hữu cơ tăng nhanh. Đây là thời điểm đáy ao rất dễ bị quá tải.

Sau tảo tàn, nếu không xử lý kịp, ao thường xuất hiện:

• Nước dày hơn.
• Bọt nổi nhiều.
• Mùi tanh hôi.
• Tôm ăn chậm.
• Khí độc tăng về sáng.

Với những ao mật độ cao, sau mưa hoặc sau tảo tàn nên chủ động xử lý đáy, không nên chờ test khí độc lên cao mới làm.

Xem thêm: ao tôm có mùi hôi nước vẫn trong

Vì sao đáy ao nhanh xấu?

Cho ăn dư kéo dài

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Thức ăn dư không mất đi, nó nằm lại dưới đáy rồi phân hủy. Càng cho ăn mạnh mà tôm không bắt hết, đáy càng xuống nhanh.

Người nuôi nên nhìn sàn ăn thật kỹ. Tôm đang yếu mà vẫn giữ lượng cám như lúc khỏe thì chỉ làm đáy dơ thêm.

Không siphon hoặc siphon không đều

Ao bạt có lợi thế là gom chất thải tốt, nhưng chỉ có lợi khi siphon đúng. Nếu gom về hố rồi để lâu không hút ra, hố đó sẽ thành ổ khí độc.

Ao đất không siphon được như ao bạt thì càng cần quản lý quạt, dòng chảy và xử lý đáy định kỳ để hạn chế vùng bùn đen.

Oxy đáy thấp

Oxy thấp làm quá trình phân hủy chuyển sang hướng yếm khí. Khi đáy bị yếm khí, H2S và mùi hôi rất dễ phát sinh.

Nhiều ao chỉ đo oxy tầng mặt rồi thấy ổn, nhưng đáy lại thiếu oxy. Nhất là ao sâu, ao nhiều bùn, ao mật độ cao hoặc ao quạt yếu.

Tảo biến động mạnh

Tảo lên dày rồi tàn đột ngột là một trong những nguyên nhân làm đáy xấu rất nhanh. Xác tảo chìm xuống, cộng với phân tôm và thức ăn dư, làm lượng hữu cơ tăng mạnh trong thời gian ngắn.

Ao có nước nhớt, bọt dai, màu nước khó điều chỉnh nên xem thêm bài xử lý nhớt nước bằng vi sinh cho ao tôm để xử lý đồng bộ cả nước và đáy.

Vi sinh xử lý đáy hoạt động như thế nào?

Phân hủy chất hữu cơ dưới đáy

Nhóm Bacillus và enzyme hỗ trợ có khả năng phân cắt protein, tinh bột, lipid và các chất hữu cơ phức tạp. Những chất này nếu để lâu sẽ sinh mùi hôi, làm tăng NH3, NO2 và H2S.

Khi hữu cơ giảm, đáy nhẹ hơn, nước cũng đỡ bị dày và nhớt.

Hạn chế bùn yếm khí

Đáy ao càng thiếu oxy thì lớp bùn càng dễ chuyển đen. Vi sinh có lợi hoạt động tốt trong điều kiện đủ oxy sẽ giúp quá trình phân hủy đi theo hướng có lợi hơn, hạn chế mùi thối và khí độc.

Nói thực tế là không phải vi sinh “ăn hết bùn” trong một lần. Nó giúp làm nhẹ bùn, giảm hữu cơ dễ phân hủy và hạn chế đáy bị thối thêm.

Giảm khí độc theo hướng gián tiếp

Vi sinh không phải chất khử khí độc tức thời. Nó giảm khí độc bằng cách giảm nguồn sinh khí độc.

Khi phân tôm, thức ăn dư, xác tảo và bùn hữu cơ được phân hủy tốt hơn, ao sẽ bớt phát sinh:

• NH3.
• NO2.
• H2S.
• Mùi hôi đáy.

Đây là cách xử lý bền hơn so với chỉ khử mùi hoặc đánh hóa chất để cắt triệu chứng.

Xem thêm: vi sinh xử lý bùn đáy ao lâu năm

Cách dùng cho đúng ngoài ao

1. Tăng oxy trước khi dùng

Đây là bước bắt buộc. Vi sinh muốn làm việc thì ao phải đủ oxy. Ao đang thiếu oxy, tôm nổi đầu, đáy yếm khí nặng mà đánh vi sinh xuống ngay thì hiệu quả sẽ kém.

Nên làm trước:

• Chạy quạt mạnh.
• Tăng tuần hoàn nước.
• Tránh để vùng chết ở góc ao.
• Kiểm tra lại dàn quạt có đủ lực gom thải không.
• Với ao bạt, nên siphon bớt chất thải trước nếu đáy quá dơ.

2. Tạt lúc thời tiết ổn định

Nên dùng vào buổi sáng, khi ao đã qua giai đoạn oxy thấp nhất trong ngày. Tránh tạt lúc trời mưa, ao đang sốc, pH dao động mạnh hoặc vừa dùng hóa chất sát khuẩn.

Thời điểm phù hợp:

• Buổi sáng nắng nhẹ.
• Sau khi chạy quạt ổn.
• Sau khi đã giảm bớt thức ăn dư.
• Sau khi siphon đáy với ao bạt.

3. Phân bổ đều, tập trung vùng đáy nặng

Không nên tạt một chỗ rồi để nước tự kéo đi hết. Nên phân bổ đều toàn ao, đặc biệt chú ý:

• Góc cuối gió.
• Khu vực gom thải.
• Hố siphon.
• Vùng đáy đen.
• Khu vực ít dòng chảy.

Ao đất cần để ý vùng bùn mềm, bùn đen. Ao bạt cần để ý rốn ao, hố gom thải và đường xả.

4. Duy trì định kỳ, đừng đợi đáy hôi mới xử lý

Dùng vi sinh kiểu chữa cháy thì hiệu quả sẽ chậm. Cách tốt hơn là dùng định kỳ theo tải hữu cơ của ao.

Thông thường có thể duy trì 5–10 ngày/lần, tùy mật độ nuôi, lượng thức ăn, màu nước, lượng bùn và tình trạng đáy. Ao mật độ cao, cho ăn mạnh, tảo biến động nhiều thì khoảng cách xử lý nên ngắn hơn.

Muốn hiểu rõ hơn vai trò của vi sinh trong toàn bộ môi trường ao, anh em có thể đọc thêm bài hiểu đúng tác dụng của vi sinh trong ao tôm.

Những sai lầm hay gặp khi xử lý đáy ao

Chỉ nhìn nước, bỏ qua đáy

Nhiều ao thấy nước còn đẹp nên chủ quan. Nhưng đáy dơ thì nước đẹp chỉ là tạm thời. Đến khi đáy xì khí độc lên, nước sẽ xấu rất nhanh.

Muốn ao ổn lâu, phải kiểm tra cả nước và đáy.

Dùng vi sinh nhưng không tăng oxy

Đây là lỗi rất thường gặp. Đánh vi sinh mà quạt yếu, oxy đáy thấp thì vi sinh có lợi hoạt động không hết sức. Trong khi đó đáy yếm khí vẫn tiếp tục sinh mùi và khí độc.

Oxy là nền. Thiếu oxy thì mọi cách xử lý đều giảm hiệu quả.

Đợi đáy quá xấu mới xử lý

Khi bùn đã đen, mùi hôi nặng, tôm bỏ ăn, khí độc lên cao thì xử lý sẽ tốn thời gian hơn nhiều. Đáy ao nên được phòng từ sớm, nhất là sau 25–30 ngày nuôi trở đi, khi lượng phân và thức ăn bắt đầu tăng rõ.

Dùng hóa chất mạnh liên tục

Có lúc cần xử lý nhanh, nhưng lạm dụng hóa chất mạnh sẽ làm hệ vi sinh trong ao bị phá. Sau đó ao dễ trống nền vi sinh, hữu cơ phân hủy không ổn định, đáy càng dễ xấu lại.

Không nên xử lý kiểu nay sát khuẩn, mai đánh vi sinh, mốt lại sát khuẩn. Làm vậy ao rất khó ổn.

Ví dụ thực tế ngoài ao

Một ao 3.000 m², tôm khoảng 45 ngày. Trước đó cho ăn tăng nhanh, vài ngày thời tiết âm u, tảo yếu. Buổi sáng kiểm tra thấy nước có mùi tanh hôi nhẹ, bọt quanh dàn quạt lâu tan, kéo sàn lên có mùi đáy. Tôm ăn giảm khoảng 15%.

Trường hợp này chưa phải quá nặng, nhưng đáy đã bắt đầu xuống.

Hướng xử lý nên làm:

• Tăng quạt, giữ oxy tốt từ đêm tới sáng.
• Giảm nhẹ thức ăn, theo sàn kỹ.
• Ao bạt thì siphon vùng gom thải.
• Dùng nhóm Bacillus và enzyme hỗ trợ xử lý đáy.
• Theo dõi mùi đáy, sức ăn, bọt nước và test NH3, NO2 trong 2–3 ngày.

Nếu làm sớm, thường sau 3–5 ngày ao sẽ nhẹ mùi hơn, bọt bớt dai, tôm ăn ổn lại. Còn nếu để thêm một tuần, đáy đen nặng hơn thì xử lý sẽ lâu và rủi ro cao hơn.

Ao đất và ao bạt dùng có khác nhau không?

Với ao đất

Ao đất dễ có bùn nền, chất hữu cơ lẫn trong lớp đất đáy. Khi xử lý cần chú ý vùng bùn đen, vùng ít dòng chảy và khu vực cuối gió.

Ao đất nên duy trì vi sinh đều hơn, kết hợp quản lý quạt để hạn chế vùng yếm khí. Đừng để đáy đen lâu ngày rồi mới xử lý.

Với ao bạt

Ao bạt dễ quan sát và siphon hơn, nhưng không có nghĩa là đáy luôn sạch. Hố siphon, rốn ao và đường gom thải là chỗ rất dễ tích tụ phân tôm, thức ăn dư.

Với ao bạt, nên siphon trước rồi mới dùng vi sinh. Làm vậy giảm tải hữu cơ trước, vi sinh xuống sẽ nhẹ việc hơn và hiệu quả hơn.

Xem thêm: PRO-B Tablets – Men vi sinh dạng viên xử lý đáy ao, xử lý nước ao tôm cá

Đáy ao và nước ao luôn kéo nhau

Trong ao tôm, đáy xấu thì nước sớm muộn cũng xấu. Nước xấu thì đáy càng nhanh tích tụ hữu cơ. Hai phần này không thể tách riêng.

Đáy dơ thường kéo theo:

• Nước dày.
• Bọt dai.
• Mùi hôi.
• Tôm giảm ăn.
• Khí độc tăng.
• Tảo biến động.
• Đường ruột tôm yếu hơn.

Vì vậy xử lý đáy không chỉ để làm sạch phần dưới, mà còn để giữ nước ổn và giảm áp lực cho tôm.

Kết luận

Vi sinh xử lý đáy ao tôm là nhóm nên có trong ao nuôi thâm canh, nhất là từ giữa vụ trở đi. Nhưng dùng cho hiệu quả thì phải đúng thời điểm và đúng cách.

Cần nhớ mấy điểm chính:

• Đừng đợi đáy hôi nặng mới xử lý.
• Muốn vi sinh làm việc phải có oxy.
• Ao bạt nên siphon trước khi dùng.
• Ao đất phải chú ý vùng bùn đen, góc chết.
• Tôm giảm ăn nhẹ có thể là dấu hiệu đáy đang xấu.
• Xử lý đáy phải đi cùng quản lý thức ăn và màu nước.

Làm đáy tốt thì nước đỡ biến động, khí độc ít bùng lên, tôm cũng đỡ stress hơn. Trong nuôi tôm, giữ đáy ổn là giữ được một nửa sự an toàn của vụ nuôi.

Ao có khí độc, đáy dơ hoặc nước xấu kéo dài? Liên hệ Ngọc Gia Phát để được tư vấn vi sinh xử lý đáy và khí độc ao tôm phù hợp với tình trạng ao thực tế.

Bài liên quan

• Cách giữ nước ao tôm ổn định bằng vi sinh
• Hiểu đúng tác dụng của vi sinh trong ao tôm
• Xử lý nhớt nước bằng vi sinh cho ao tôm