Vi sinh dạng bột, dạng viên, dạng hạt nên chọn loại nào?

Chọn sai dạng vi sinh, hiệu quả có khi mất một nửa

Nuôi tôm lâu sẽ thấy một chuyện rất rõ: không phải cứ mua đúng men vi sinh tốt là ao sẽ ổn. Còn phải dùng đúng dạng, đúng lúc, đúng mục tiêu.

Cùng là men vi sinh thủy sản, nhưng dạng bột, dạng viên và dạng hạt không chạy giống nhau trong ao. Có loại bung nhanh trong nước, có loại tan chậm để duy trì, có loại nặng hơn để đi xuống đáy xử lý bùn.

Nhiều ao dùng vi sinh không hiệu quả không hẳn do sản phẩm kém. Có khi do nước đang dày mà lại dùng loại lắng đáy. Hoặc đáy đang dơ, bùn có mùi mà chỉ tạt loại tan nhanh trên mặt nước. Nhìn thì vẫn là “đánh vi sinh”, nhưng tác động không trúng chỗ.

Trước khi chọn dạng sản phẩm, bà con nên nắm lại nguyên tắc nền của cách vi sinh hoạt động trong ao tôm để hiểu vì sao cùng một dòng men, nhưng cách dùng khác nhau thì hiệu quả cũng khác nhau.

1. Vi sinh dạng bột: mạnh ở phần nước, tác động nhanh

Vi sinh dạng bột là dạng bà con gặp nhiều nhất trong ao tôm. Loại này thường được dùng để xử lý nước, làm nhẹ nước, giảm hữu cơ lơ lửng và ổn định hệ vi sinh trong cột nước.

Đặc điểm dễ thấy

Dạng bột thường tan hoặc phân tán khá nhanh sau khi tạt. Nếu được ủ đúng cách, nhất là với nhóm Bacillus dạng bột, mật độ vi sinh có thể được kích hoạt tốt hơn trước khi đưa xuống ao.

Dạng này phù hợp khi mình cần tác động nhanh trên toàn mặt ao, nhất là những lúc nước bắt đầu dày, nhớt nước, nhiều váng hữu cơ hoặc màu nước chuyển nặng.

Khi nào nên dùng dạng bột?

Nên ưu tiên dạng bột trong các trường hợp:

• Nước ao bắt đầu dày, nhìn nặng nước.
• Có nhớt nước, bọt lâu tan.
• Ao mới chạy lại hệ vi sinh sau khi xử lý hóa chất.
• Cần ổn định nước nhanh sau mưa, sau thay nước hoặc sau khi tôm ăn mạnh.
• Muốn bổ sung vi sinh định kỳ để giữ nước ao nhẹ hơn.

Điểm mạnh của dạng bột là nhanh và dễ phủ đều toàn ao. Nhưng nói cho đúng, dạng này không phải lựa chọn tối ưu nhất nếu mục tiêu chính là xử lý lớp bùn sâu dưới đáy.

Nếu đáy ao đã dơ, có mùi hôi, nhá thức ăn lên thấy đen hoặc nhớt đáy nhiều, chỉ dùng dạng bột thì thường chưa đủ lực. Lúc đó phải tính thêm dạng hạt hoặc sản phẩm chuyên xử lý đáy.

2. Vi sinh dạng viên: chậm hơn nhưng bền hơn

Dạng viên thường được nén lại, tan chậm hơn dạng bột. Cái hay của dạng viên là không bung một lần rồi hết nhanh, mà giải phóng từ từ trong môi trường nước.

Trong thực tế, dạng viên hợp với ao đang tương đối ổn, mình muốn duy trì hệ vi sinh đều hơn, chứ không phải lúc ao đang “có chuyện” nặng rồi mới trông chờ nó xử lý cấp tốc.

Dạng viên hợp với ao nào?

Dạng viên nên dùng khi:

• Ao đang ổn, cần duy trì định kỳ.
• Tải hữu cơ ở mức vừa phải.
• Tôm ăn ổn, nước không quá dày, đáy chưa quá dơ.
• Muốn giữ nền vi sinh ổn định lâu hơn giữa các lần xử lý.
• Ao bạt hoặc ao đất có hệ thống quạt, oxy ổn định.

Ưu điểm của dạng viên là hiệu quả kéo dài hơn. Nhưng nhược điểm là tác động ban đầu không nhanh bằng dạng bột. Vì vậy, nếu ao đang nhớt nước rõ, nước dày nhanh, tôm giảm ăn bất thường thì không nên chỉ trông vào dạng viên.

Nói đơn giản, dạng viên giống như cách “giữ nền” cho ao. Còn khi ao đã phát sinh vấn đề rõ ràng, mình phải xử lý đúng điểm nóng trước.

Xem thêm: khi nào nên dùng vi sinh dạng viên thay vì dạng bột

3. Vi sinh dạng hạt: mạnh ở đáy ao, hợp khi bùn tích tụ

Dạng hạt thường có trọng lượng lớn hơn, dễ lắng xuống đáy hơn so với dạng bột. Đây là dạng đáng chú ý khi mục tiêu chính là xử lý đáy ao, bùn hữu cơ, phân tôm, thức ăn dư và lớp nhớt đáy.

Trong ao tôm, đáy ao là nơi tích tụ nhiều thứ nhất. Nhìn mặt nước có thể chưa quá xấu, nhưng đáy bên dưới đã bắt đầu dơ. Khi đáy xấu, khí độc dễ sinh ra, tôm dễ yếu gan ruột, ăn thất thường, kéo đàn kém và dễ nổi đầu khi thời tiết trở.

Khi nào nên dùng dạng hạt?

Dạng hạt nên được ưu tiên khi:

• Đáy ao có bùn hữu cơ nhiều.
• Nhá thức ăn kéo lên có mùi hôi hoặc nhớt.
• Ao nuôi lâu ngày, ít siphon hoặc siphon không sạch.
• Ao đất có vùng trũng, bùn gom nhiều.
• Ao bạt có điểm chết, chất thải gom ở giữa hoặc góc ao.
• Cần bổ sung vi sinh xử lý đáy ao sau giai đoạn tôm ăn mạnh.

Dạng hạt có lợi thế là đi xuống đáy tốt hơn. Nhưng bà con cũng không nên hiểu lầm rằng cứ dùng dạng hạt là nước phía trên sẽ sạch nhanh. Vì dạng này tập trung nhiều ở đáy, khả năng phân tán trong cột nước không bằng dạng bột.

Ao nào vừa dày nước vừa dơ đáy thì nên kết hợp, chứ không nên bắt một dạng sản phẩm xử lý hết mọi tầng trong ao.

So sánh nhanh 3 dạng vi sinh trong ao tôm

Dạng vi sinh	Tác động chính	Phù hợp nhất khi	Điểm mạnh	Điểm cần lưu ý
Dạng bột	Cột nước	Nước dày, nhớt nước, hữu cơ lơ lửng	Nhanh, dễ tạt đều	Không mạnh bằng dạng hạt khi xử lý đáy
Dạng viên	Duy trì ổn định	Ao đang ổn, cần giữ nền vi sinh	Tác động bền hơn	Không xử lý nhanh bằng dạng bột
Dạng hạt	Đáy ao	Bùn nhiều, đáy dơ, hữu cơ tích tụ	Đi xuống đáy tốt	Không phân tán đều trong nước bằng dạng bột

Nên chọn dạng nào theo tình trạng ao?

Ao bị nhớt nước, nước dày

Trường hợp này nên ưu tiên dạng bột.

Lý do là vấn đề chính đang nằm ở cột nước: hữu cơ lơ lửng nhiều, vi khuẩn bất lợi dễ tăng, nước nhìn nặng và độ trong giảm. Dạng bột phân tán nhanh hơn nên hợp để kéo lại nước trước.

Tuy nhiên, bà con cần để ý thêm đáy. Nếu nhớt nước đi kèm đáy hôi, bùn đen, tôm ăn giảm thì không nên chỉ đánh dạng bột. Khi đó phải xử lý cả đáy.

Có thể xem thêm bài cách xử lý nước ao tôm khi nước bị dày và nhớt để chọn hướng xử lý sát hơn theo từng tình trạng nước.

Ao đang ổn, muốn duy trì định kỳ

Trường hợp này dạng viên là lựa chọn hợp lý.

Ao đang ổn thì mục tiêu không phải “đánh mạnh”, mà là giữ môi trường đừng dao động quá nhiều. Dạng viên tan chậm, giúp duy trì vi sinh đều hơn, nhất là ở những ao có mật độ nuôi vừa đến cao, tôm ăn tăng dần theo ngày tuổi.

Nhưng dạng viên không thay thế được việc quản lý thức ăn, quạt nước, oxy và siphon đáy. Vi sinh có tốt mấy mà thức ăn dư nhiều, oxy thấp, đáy không gom sạch thì hệ vi sinh có lợi cũng khó làm việc tốt.

Ao đáy dơ, bùn nhiều

Trường hợp này nên ưu tiên dạng hạt hoặc sản phẩm chuyên xử lý đáy.

Đáy ao là nơi phân tôm, xác tảo, thức ăn dư và mùn bã hữu cơ gom lại. Khi lớp này dày lên, oxy ở đáy giảm, vi khuẩn yếm khí dễ phát triển, khí độc như NH3, H2S dễ phát sinh.

Dạng hạt có lợi thế vì xuống đáy tốt hơn. Nếu dùng đúng lúc, kết hợp oxy đáy và siphon hợp lý, hiệu quả giảm mùi bùn và làm sạch nền đáy sẽ rõ hơn.

Bà con có thể đọc thêm bài cách dùng men xử lý đáy cho ao nuôi tôm để tránh tình trạng đánh vi sinh nhưng đáy vẫn không chuyển.

Ao vừa dày nước vừa dơ đáy

Đây là tình trạng rất thường gặp ở ao nuôi giữa vụ trở đi. Lúc này không nên chọn một dạng duy nhất rồi kỳ vọng xử lý hết.

Hướng hợp lý hơn là chia mục tiêu:

• Dạng bột để xử lý phần nước.
• Dạng hạt để xử lý phần đáy.
• Dạng viên để duy trì sau khi ao đã ổn lại.

Cách làm này thực tế hơn, vì ao tôm có nhiều tầng khác nhau. Mặt nước, cột nước và đáy ao không cùng một vấn đề. Dùng đúng dạng cho đúng vị trí thì chi phí có thể không rẻ nhất trước mắt, nhưng hiệu quả thường chắc hơn.

Sai lầm hay gặp khi chọn vi sinh cho ao tôm

1. Chọn theo giá trước, chọn theo tình trạng ao sau

Nhiều người thấy loại nào rẻ thì lấy. Cách này dễ sai.

Vi sinh rẻ nhưng không đúng mục tiêu thì vẫn tốn tiền. Ao đang dơ đáy mà chỉ chọn loại tan nhanh trong nước, hoặc ao đang nhớt nước mà lại dùng sản phẩm lắng đáy là hiệu quả sẽ không tới.

Chọn vi sinh ao tôm phải nhìn ao trước: nước đang sao, đáy đang sao, tôm ăn thế nào, oxy có ổn không, gần đây có mưa, thay nước hay xử lý hóa chất gì không.

2. Dùng một dạng cho mọi vấn đề

Một dạng sản phẩm không thể làm tốt hết mọi việc.

Dạng bột mạnh ở nước. Dạng hạt mạnh ở đáy. Dạng viên hợp duy trì. Mỗi dạng có vai trò riêng. Nếu cứ một loại dùng từ đầu vụ đến cuối vụ, ao nhẹ thì còn được, nhưng ao tải hữu cơ cao sẽ rất dễ hụt hiệu quả.

3. Không để ý oxy khi dùng vi sinh

Vi sinh xử lý hữu cơ cần oxy để làm việc tốt, nhất là nhóm hiếu khí như Bacillus. Nếu ao thiếu oxy, đánh vi sinh nhiều chưa chắc hiệu quả, thậm chí còn làm ao nặng thêm do quá trình phân hủy hữu cơ bị kẹt.

Trước khi dùng men vi sinh thủy sản, bà con nên kiểm tra lại quạt nước, oxy đáy, thời điểm tạt và lượng hữu cơ trong ao. Đừng chỉ nhìn liều dùng trên bao bì rồi tạt máy móc.

4. Đánh vi sinh khi đáy quá dơ nhưng không siphon

Vi sinh hỗ trợ phân hủy hữu cơ, nhưng không có nghĩa là thay được siphon đáy.

Với ao bạt, nếu chất thải gom nhiều ở hố xi phông mà không kéo ra, chỉ đánh vi sinh thì hiệu quả sẽ chậm. Với ao đất, vùng trũng, góc chết, nơi ít dòng chảy cũng phải được quan sát kỹ.

Muốn vi sinh xử lý đáy ao phát huy tốt, phải kết hợp giảm thức ăn dư, tăng oxy, gom chất thải và dùng đúng dạng sản phẩm.

Ví dụ thực tế: ao 3.000 m² nước bắt đầu dày, đáy có bùn nhẹ

Một ao 3.000 m² nuôi được hơn một tháng, tôm ăn khá nhưng vài ngày gần đây nước bắt đầu dày, nhá kéo lên có mùi nhẹ, tôm ăn chậm hơn bình thường.

Với tình trạng này, nếu chỉ đánh dạng bột thì nước có thể nhẹ lại phần nào, nhưng đáy vẫn còn bùn. Nếu chỉ dùng dạng hạt thì đáy có chuyển nhưng nước phía trên không cải thiện nhanh.

Cách xử lý hợp lý hơn:

• Dùng dạng bột để kéo lại cột nước.
• Kết hợp dạng hạt để xử lý lớp bùn nhẹ dưới đáy.
• Sau khi nước và đáy ổn hơn, chuyển sang dạng viên hoặc liều duy trì để giữ nền vi sinh.

Thực tế ao kiểu này nếu oxy ổn, thức ăn được siết lại hợp lý, đáy được gom đều thì sau vài ngày nước thường nhẹ hơn, mùi đáy giảm, tôm ăn lại ổn hơn. Nhưng nếu vẫn cho ăn mạnh, oxy yếu, đáy không kéo ra thì đánh vi sinh cũng khó thấy kết quả rõ.

Kết luận: không có dạng tốt nhất, chỉ có dạng đúng với ao mình

Chọn vi sinh không nên hỏi trước “loại nào mạnh nhất”, mà nên hỏi “ao mình đang cần xử lý chỗ nào”.

Nếu cần xử lý nước nhanh, ưu tiên dạng bột.
Nếu cần duy trì ổn định, chọn dạng viên.
Nếu đáy dơ, bùn nhiều, nên dùng dạng hạt hoặc sản phẩm chuyên cho đáy.

Ao tôm không ổn chỉ vì một nguyên nhân. Nước, đáy, oxy, thức ăn và mật độ nuôi đều liên quan với nhau. Vi sinh là công cụ tốt, nhưng phải dùng đúng tầng, đúng thời điểm và đúng mục tiêu thì mới đáng tiền.

Bài liên quan

• Vi sinh xử lý nước ao tôm có tác dụng gì?
• Khi nào nên dùng men xử lý đáy ao tôm?
• Ao tôm bị nhớt nước nên xử lý bằng dòng vi sinh nào?

Khi chọn đúng vi sinh dạng bột dạng viên dạng hạt theo từng giai đoạn, ao nuôi sẽ ổn định hơn nhiều so với việc dùng một loại cố định suốt cả vụ.