Bacillus subtilis trong thủy sản có tác dụng gì?

Trong các dòng vi sinh dùng cho thủy sản, Bacillus subtilis là cái tên xuất hiện rất nhiều trên bao bì sản phẩm. Bà con có thể gặp Bacillus subtilis trong chế phẩm xử lý nước, xử lý đáy, men đường ruột, men tiêu hóa hoặc các sản phẩm vi sinh tổng hợp cho ao tôm.

Vậy Bacillus subtilis trong thủy sản có tác dụng gì? Nói dễ hiểu, đây là một nhóm vi khuẩn có lợi, thường được dùng để hỗ trợ phân hủy chất hữu cơ, ổn định môi trường nước, giảm mùi đáy và hỗ trợ hệ tiêu hóa của tôm cá tùy dạng sản phẩm.

Tuy nhiên, Bacillus subtilis không phải “thuốc trị bệnh” và cũng không phải cứ thấy có Bacillus là sản phẩm nào cũng giống nhau. Hiệu quả phụ thuộc vào chủng vi sinh, mật độ, công thức sản phẩm, cách bảo quản, cách dùng và tình trạng ao.

Bài này bổ trợ cho vi sinh thủy sản là gì

Bacillus subtilis là gì?

Bacillus subtilis là một loài vi khuẩn có lợi thuộc nhóm Bacillus. Điểm mạnh của nhiều dòng Bacillus là có khả năng tạo bào tử, nhờ đó chịu được điều kiện môi trường tốt hơn so với một số nhóm vi sinh nhạy cảm khác. Điều này giúp Bacillus thường được dùng trong các sản phẩm vi sinh dạng bột, dạng hạt hoặc chế phẩm xử lý nước.

Trong thủy sản, Bacillus subtilis thường được ứng dụng theo hai hướng:

• Dùng trong môi trường nước/đáy: hỗ trợ phân hủy hữu cơ, giảm mùn bã, giảm mùi hôi, ổn định nước.
• Dùng trong đường ruột: hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột, tiêu hóa thức ăn, giảm rối loạn ruột khi dùng đúng cách.

Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào có Bacillus subtilis cũng dùng giống nhau. Có loại dùng để tạt ao, có loại dùng để trộn thức ăn, có loại phối hợp nhiều chủng khác nhau.

Bacillus subtilis có tác dụng gì trong ao tôm?

1. Hỗ trợ phân hủy chất hữu cơ

Trong ao tôm, chất hữu cơ đến từ phân tôm, thức ăn dư, xác tảo, vỏ tôm lột, bùn đáy và mùn bã lơ lửng. Nếu hữu cơ tích tụ nhiều, nước dễ nhớt, bọt lâu tan, đáy hôi và khí độc tăng.

Bacillus subtilis có thể hỗ trợ phân hủy một phần chất hữu cơ, giúp ao nhẹ hơn nếu dùng đúng điều kiện. Đây là lý do nhóm Bacillus thường có mặt trong các chế phẩm xử lý nước và xử lý đáy.

Bài liên quan: vi sinh xử lý nước ao tôm là gì và khi nào nên dùng

2. Hỗ trợ giảm mùi hôi đáy

Khi đáy ao nhiều chất thải, quá trình phân hủy yếm khí có thể tạo mùi hôi và khí độc. Bacillus subtilis không thay thế việc siphon, quản lý thức ăn hay tăng oxy, nhưng có thể hỗ trợ làm giảm nguồn hữu cơ gây mùi.

Với ao bạt, Bacillus thường hiệu quả hơn khi kết hợp siphon đáy. Với ao đất, cần chú ý vùng bùn sâu, góc ao, cuối hướng quạt, nơi chất thải dễ tích tụ.

3. Giúp nước ao ổn định hơn

Khi hữu cơ được kiểm soát tốt, nước ao thường nhẹ hơn, ít nhớt hơn, bọt dễ tan hơn và màu nước ít biến động hơn. Bacillus subtilis góp phần trong quá trình ổn định này, nhưng không tạo hiệu quả tức thì như hóa chất.

Muốn thấy hiệu quả, bà con cần dùng đúng thời điểm, đủ oxy, không dùng chung sát khuẩn và theo dõi trong vài ngày.

4. Hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột

Một số sản phẩm Bacillus subtilis được dùng trộn vào thức ăn để hỗ trợ đường ruột. Trong ruột tôm, nhóm Bacillus có thể hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh, cạnh tranh với một số vi khuẩn bất lợi và hỗ trợ tiêu hóa tùy chủng.

Khi tôm ăn yếu, ruột mờ, ruột đứt khúc, phân yếu hoặc sau stress môi trường, Bacillus có thể là một thành phần trong giải pháp đường ruột. Nhưng nếu tôm bỏ ăn nặng, trộn vào thức ăn sẽ khó hiệu quả vì sản phẩm không vào được ruột.

Bài liên quan: vi sinh đường ruột cho tôm có vai trò gì

5. Hỗ trợ tiêu hóa nhờ enzyme do vi sinh tạo ra

Một số chủng Bacillus có khả năng sinh enzyme hỗ trợ phân giải đạm, tinh bột hoặc một số chất hữu cơ. Đây là lý do Bacillus thường được nhắc đến trong các sản phẩm liên quan đến tiêu hóa và xử lý hữu cơ.

Tuy nhiên, không nên hiểu Bacillus là enzyme. Bacillus là vi sinh vật, còn enzyme là hoạt chất xúc tác. Một số Bacillus có thể tạo enzyme, nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chủng, môi trường và công thức sản phẩm.

6. Góp phần cạnh tranh với vi khuẩn bất lợi

Khi hệ vi sinh có lợi trong nước và đường ruột ổn định, vi khuẩn bất lợi sẽ khó phát triển quá mức. Bacillus subtilis có thể góp phần trong quá trình cạnh tranh sinh học này.

Tuy nhiên, Bacillus không phải thuốc diệt khuẩn. Nếu ao đang bùng phát vi khuẩn bất lợi mạnh, tôm chết nhanh hoặc bệnh cấp tính, cần kiểm tra và xử lý theo hướng kỹ thuật, không chỉ dựa vào Bacillus.

Bacillus subtilis dùng cho nước khác gì dùng cho đường ruột?

Đây là điểm bà con rất dễ nhầm.

Bacillus dùng cho nước/đáy

Mục tiêu là xử lý chất hữu cơ, giảm mùn bã, làm nhẹ nước, giảm mùi đáy và ổn định ao. Nhóm này thường được tạt xuống ao theo hướng dẫn sản phẩm.

Bacillus dùng cho đường ruột

Mục tiêu là hỗ trợ hệ ruột, tiêu hóa và phân. Nhóm này thường được trộn vào thức ăn. Cách dùng, liều dùng và thời điểm dùng khác với vi sinh tạt ao.

Không nên lấy sản phẩm tạt ao để trộn thức ăn nếu nhãn không hướng dẫn. Cũng không nên dùng sản phẩm đường ruột để kỳ vọng xử lý nước ao.

Khi nào nên dùng Bacillus subtilis trong ao tôm?

Bà con có thể cân nhắc dùng nhóm vi sinh có Bacillus subtilis trong các trường hợp:

• Nước ao nhớt, bọt lâu tan.
• Đáy ao có mùi hôi nhẹ.
• Ao nhiều mùn hữu cơ.
• Sau tảo tàn, xác tảo nhiều.
• Sau khi chờ hết tác động sát khuẩn và cần cấy lại vi sinh.
• Ao bạt mật độ cao, nhiều chất thải.
• Tôm ăn không đều, ruột yếu nếu dùng dạng đường ruột phù hợp.
• Giai đoạn giữa và cuối vụ cần kiểm soát hữu cơ.

Nếu ao đang thiếu oxy, khí độc cao, tôm nổi đầu, cần xử lý oxy và áp lực môi trường trước. Không nên chỉ tạt Bacillus rồi chờ ao tự ổn.

Điều kiện để Bacillus subtilis phát huy hiệu quả

1. Oxy phải đủ

Bacillus xử lý hữu cơ cần môi trường có oxy tốt. Ao thiếu oxy làm vi sinh hoạt động kém. Sau khi tạt vi sinh, cần chạy quạt để phân tán và cung cấp oxy.

2. Không dùng chung sát khuẩn

BKC, chlorine, iodine, thuốc tím và một số chất sát khuẩn có thể ảnh hưởng đến vi sinh. Không nên dùng Bacillus cùng lúc với sát khuẩn.

Bài liên quan nên chèn: vi sinh có dùng chung với kháng sinh, sát khuẩn được không tại /vi-sinh-co-dung-chung-voi-khang-sinh-sat-khuan/.

3. pH và độ mặn không biến động quá mạnh

Vi sinh hoạt động tốt hơn khi môi trường ổn. Sau mưa lớn, pH và độ mặn dao động mạnh, nên ổn định ao trước rồi mới cấy vi sinh.

4. Ao không quá tải hữu cơ

Nếu ao quá dơ, thức ăn dư nhiều, đáy hôi nặng, vi sinh sẽ bị quá tải. Cần giảm thức ăn, siphon, tăng oxy và xử lý gốc hữu cơ trước.

5. Sản phẩm phải được bảo quản đúng

Vi sinh cần được bảo quản nơi khô, mát, tránh nắng, tránh ẩm. Sản phẩm vón cục, ẩm, quá hạn hoặc bảo quản sai có thể giảm hiệu quả.

Xem thêm: cơ chế hoạt động của vi sinh hiếu khí và yếm khí

Bacillus subtilis có xử lý khí độc không?

Bacillus subtilis có thể hỗ trợ giảm nguồn hữu cơ gây phát sinh khí độc, nhưng không phải nhóm chuyên xử lý trực tiếp mọi dạng khí độc. Với khí độc như NH3, NO2, H2S, cần hiểu rõ nguyên nhân và nhóm vi sinh phù hợp.

Nếu ao có khí độc, cần kết hợp:

• Tăng oxy.
• Giảm thức ăn nếu dư.
• Siphon đáy nếu ao bạt.
• Xử lý đáy hôi.
• Dùng sản phẩm hỗ trợ khí độc nếu cần.
• Duy trì vi sinh xử lý hữu cơ.

Bài liên quan: Nitrosomonas và Nitrobacter xử lý khí độc như thế nào

Bacillus subtilis có thay được Lactobacillus không?

Không nên hiểu theo hướng thay thế hoàn toàn. Bacillus và Lactobacillus đều là nhóm lợi khuẩn, nhưng vai trò và đặc điểm khác nhau.

• Bacillus: thường dùng nhiều trong xử lý nước, đáy và một số sản phẩm đường ruột; có lợi thế bền nhờ khả năng tạo bào tử.
• Lactobacillus: thường được nhắc nhiều trong hỗ trợ đường ruột, cân bằng hệ vi sinh ruột, hỗ trợ tiêu hóa.

Tùy mục tiêu mà chọn nhóm phù hợp. Nếu xử lý nước/đáy, Bacillus thường xuất hiện nhiều. Nếu tập trung đường ruột, có thể gặp Bacillus, Lactobacillus hoặc phối hợp nhiều lợi khuẩn.

Bài liên quan: Lactobacillus trong đường ruột tôm có vai trò gì

Những lỗi thường gặp khi dùng Bacillus subtilis

Lỗi 1: Dùng sai mục tiêu

Sản phẩm tạt ao lại đem trộn thức ăn, hoặc sản phẩm đường ruột lại kỳ vọng xử lý nước. Cần dùng đúng theo hướng dẫn.

Lỗi 2: Tạt khi ao thiếu oxy

Vi sinh cần oxy. Nếu ao thiếu oxy, tôm nổi đầu, phải xử lý oxy trước.

Lỗi 3: Dùng ngay sau sát khuẩn

Sát khuẩn có thể làm Bacillus giảm hiệu quả. Cần chờ đúng thời điểm rồi mới cấy lại.

Lỗi 4: Kỳ vọng nước sạch ngay

Bacillus cần thời gian hoạt động. Không nên kỳ vọng nước sạch tức thì sau vài giờ.

Lỗi 5: Không giảm thức ăn dư

Ao nhiều thức ăn dư, hữu cơ cao mà không giảm tải, vi sinh rất khó theo kịp.

Lỗi 6: Không đọc thành phần sản phẩm

Cần xem sản phẩm chứa chủng gì, mật độ bao nhiêu, dùng cho nước hay đường ruột, cách dùng thế nào.

Tóm tắt dễ nhớ

Bacillus subtilis là một nhóm vi sinh có lợi được dùng phổ biến trong thủy sản. Trong ao tôm, Bacillus subtilis có thể hỗ trợ phân hủy hữu cơ, giảm mùi đáy, ổn định nước và hỗ trợ đường ruột nếu dùng đúng dạng sản phẩm.

Tuy nhiên, Bacillus subtilis không phải thuốc trị bệnh, không thay thế sát khuẩn, không xử lý ao tức thì và không dùng giống nhau trong mọi trường hợp. Muốn hiệu quả, cần dùng đúng mục tiêu, đủ oxy, không dùng chung sát khuẩn, bảo quản đúng và phối hợp với quản lý thức ăn, siphon, quạt nước.

Nếu bà con cần chọn nhóm vi sinh Bacillus phù hợp cho xử lý nước, xử lý đáy hoặc đường ruột, có thể liên hệ tư vấn chọn vi sinh thủy sản theo tình trạng ao tôm

FAQ – Câu hỏi thường gặp

1. Bacillus subtilis trong thủy sản có tác dụng gì?

Bacillus subtilis giúp hỗ trợ phân hủy hữu cơ, ổn định nước, giảm mùi đáy và hỗ trợ đường ruột tùy dạng sản phẩm.

2. Bacillus subtilis có dùng cho đường ruột tôm không?

Có một số sản phẩm Bacillus subtilis dùng trộn thức ăn để hỗ trợ đường ruột. Cần dùng đúng sản phẩm có hướng dẫn cho đường ruột.

3. Bacillus subtilis có xử lý khí độc không?

Bacillus giúp giảm nguồn hữu cơ gây khí độc, nhưng không thay thế hoàn toàn các nhóm xử lý khí độc chuyên biệt. Cần xử lý oxy, đáy và khí độc đồng thời.

4. Có dùng Bacillus subtilis sau sát khuẩn được không?

Có thể dùng sau khi chờ hết tác động sát khuẩn. Không nên dùng ngay cùng lúc với BKC, chlorine, iodine.

5. Bacillus subtilis có phải thuốc trị bệnh cho tôm không?

Không. Bacillus subtilis là vi sinh hỗ trợ môi trường và đường ruột, không phải thuốc đặc trị bệnh.