Nitrosomonas và Nitrobacter xử lý khí độc như thế nào?

Trong ao tôm, khí độc NH3, NO2 và H2S là những yếu tố làm tôm stress, giảm ăn, nổi đầu, yếu gan ruột và dễ phát sinh bệnh. Trong đó, Nitrosomonas và Nitrobacter thường được nhắc đến như hai nhóm vi sinh quan trọng trong quá trình xử lý đạm độc, đặc biệt là NH3/NH4+ và NO2-.

Nói dễ hiểu, Nitrosomonas và Nitrobacter tham gia vào quá trình nitrat hóa. Đây là quá trình chuyển hóa các dạng đạm độc hơn thành dạng ít độc hơn trong nước ao.

Cụ thể:

• Nitrosomonas hỗ trợ chuyển hóa NH3/NH4+ thành NO2-.
• Nitrobacter hỗ trợ chuyển hóa NO2- thành NO3-.

Tuy nhiên, hai nhóm vi sinh này không phải “thuốc cắt khí độc tức thì”. Chúng cần oxy, kiềm, pH ổn định, thời gian thích nghi và môi trường phù hợp để hoạt động. Nếu ao thiếu oxy, đáy quá dơ, hữu cơ cao, pH biến động hoặc vừa dùng sát khuẩn, nhóm vi sinh này rất khó phát huy hiệu quả.

Bài này bổ trợ cho ao tôm có khí độc NH3, NO2, H2S xử lý bằng vi sinh như thế nào

Nitrosomonas là gì?

Nitrosomonas là nhóm vi khuẩn có khả năng oxy hóa amoniac/amoni thành nitrite. Trong ao tôm, đạm thải phát sinh từ phân tôm, thức ăn dư, xác tảo, bùn đáy và chất hữu cơ phân hủy. Khi đạm hữu cơ phân hủy, ao có thể phát sinh NH4+ và NH3.

NH3 là dạng độc hơn, đặc biệt nguy hiểm khi pH và nhiệt độ cao. Nitrosomonas tham gia bước đầu trong quá trình chuyển hóa đạm:

NH3/NH4+ → NO2-

Bước này giúp giảm áp lực từ amoniac/amoni, nhưng lại tạo ra NO2-. Vì vậy, nếu chỉ có Nitrosomonas hoạt động mà Nitrobacter không hoạt động tốt, NO2- có thể tích tụ và tiếp tục gây độc cho tôm.

Nitrobacter là gì?

Nitrobacter là nhóm vi khuẩn tham gia bước tiếp theo trong quá trình nitrat hóa. Nhóm này chuyển hóa nitrite thành nitrate:

NO2- → NO3-

NO2- là dạng rất nguy hiểm với tôm nếu tích tụ trong ao. Nó ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển oxy trong cơ thể tôm, làm tôm yếu, giảm ăn, nổi đầu, bơi lờ đờ hoặc dễ stress.

NO3- thường ít độc hơn so với NH3 và NO2-. Vì vậy, Nitrobacter rất quan trọng để hoàn thiện chu trình xử lý đạm trong ao.

Nói ngắn gọn: Nitrosomonas xử lý bước đầu, Nitrobacter xử lý bước tiếp theo. Thiếu một trong hai, quá trình chuyển hóa đạm sẽ không trọn vẹn.

Xem thêm: phân biệt vi sinh hiếu khí với yếm khí

Quá trình Nitrosomonas và Nitrobacter xử lý khí độc diễn ra thế nào?

Trong ao tôm, quá trình này có thể hiểu theo 3 bước:

Bước 1: Chất hữu cơ phân hủy tạo ra NH3/NH4+

Thức ăn dư, phân tôm, xác tảo, bùn đáy phân hủy sẽ tạo ra các dạng đạm. Tùy pH và nhiệt độ, đạm này tồn tại ở dạng NH4+ hoặc NH3. NH3 độc hơn NH4+.

Bước 2: Nitrosomonas chuyển NH3/NH4+ thành NO2-

Khi có oxy và điều kiện phù hợp, Nitrosomonas hỗ trợ chuyển hóa NH3/NH4+ thành NO2-. Đây là bước quan trọng để giảm amoniac, nhưng NO2- vẫn là dạng độc.

Bước 3: Nitrobacter chuyển NO2- thành NO3-

Nitrobacter tiếp tục chuyển NO2- thành NO3-. Đây là bước giúp giảm độc tính của nitrite trong ao.

Nếu cả hai nhóm hoạt động cân bằng, ao sẽ ít bị tích tụ NH3 và NO2 hơn. Nếu một nhóm hoạt động yếu, khí độc có thể vẫn tăng.

Nitrosomonas và Nitrobacter có xử lý H2S không?

Không nên hiểu rằng Nitrosomonas và Nitrobacter xử lý được tất cả khí độc. Hai nhóm này chủ yếu liên quan đến quá trình chuyển hóa đạm, tức là NH3/NH4+ và NO2-.

Với H2S, nguyên nhân thường liên quan đến đáy ao yếm khí, bùn đen, chất hữu cơ phân hủy trong điều kiện thiếu oxy. Để giảm H2S, cần ưu tiên:

• Tăng oxy đáy.
• Giảm thức ăn dư.
• Siphon đáy nếu là ao bạt.
• Xử lý bùn đáy.
• Hạn chế vùng đáy yếm khí.
• Dùng vi sinh xử lý đáy phù hợp.
• Tránh để bùn đen tích tụ lâu ngày.

Vì vậy, Nitrosomonas và Nitrobacter rất quan trọng với NH3 và NO2, nhưng không phải giải pháp duy nhất cho toàn bộ khí độc trong ao.

Điều kiện để Nitrosomonas và Nitrobacter hoạt động tốt

1. Oxy phải đủ

Nitrosomonas và Nitrobacter là nhóm vi sinh cần oxy. Nếu ao thiếu oxy, quá trình nitrat hóa sẽ yếu. Đây là lý do ao có NH3, NO2 cao thường cần tăng quạt nước, cấp oxy, đảo nước trước khi kỳ vọng vi sinh phát huy hiệu quả.

Bài liên quan: tạt vi sinh có cần chạy quạt nước liên tục không

2. Kiềm phải ổn

Quá trình nitrat hóa có thể làm tiêu hao kiềm. Nếu kiềm thấp, pH dễ dao động, vi sinh nitrat hóa hoạt động kém hơn. Vì vậy, khi dùng nhóm vi sinh xử lý NH3, NO2, bà con cần theo dõi kiềm và pH.

Nếu chỉ tạt vi sinh mà không kiểm tra kiềm, có thể thấy hiệu quả không ổn định.

3. pH không dao động mạnh

pH ảnh hưởng lớn đến độc tính của NH3 và hoạt động của vi sinh. pH cao làm tỷ lệ NH3 độc tăng lên. pH dao động mạnh làm tôm stress và vi sinh khó hoạt động ổn định.

Do đó, khi ao có khí độc, không nên chỉ nhìn chỉ số NH3/NO2, mà cần nhìn thêm pH, kiềm, oxy, nhiệt độ và đáy ao.

4. Hữu cơ không được quá cao

Nếu ao quá nhiều hữu cơ, vi sinh dị dưỡng phát triển mạnh và cạnh tranh oxy. Điều này làm nhóm nitrat hóa hoạt động khó khăn hơn. Ao có nước nhớt, bọt lâu tan, đáy hôi, thức ăn dư nhiều thường cần giảm tải hữu cơ trước.

Bài liên quan: 6 nguyên nhân làm vi sinh không phát huy hiệu quả trong ao tôm

5. Không dùng gần sát khuẩn

BKC, chlorine, iodine và một số chất sát khuẩn có thể ảnh hưởng đến vi sinh. Nếu vừa sát khuẩn xong mà tạt nhóm Nitrosomonas, Nitrobacter ngay, hiệu quả thường thấp.

Cần chờ hết tác động sát khuẩn rồi mới cấy lại vi sinh.

Vì sao dùng vi sinh xử lý NH3, NO2 nhưng không thấy hiệu quả?

Có một số nguyên nhân thường gặp:

• Ao thiếu oxy.
• Kiềm thấp.
• pH dao động mạnh.
• Hữu cơ quá cao.
• Đáy ao quá dơ.
• Tôm đang ăn dư, phân nhiều.
• Ao vừa dùng sát khuẩn.
• Chọn sai loại vi sinh.
• Kỳ vọng hiệu quả quá nhanh.
• Không theo dõi NH3, NO2 sau khi xử lý.
• Không xử lý nguồn phát sinh khí độc.

Nitrosomonas và Nitrobacter không xử lý khí độc theo kiểu “tạt vào là giảm ngay”. Chúng cần thời gian để thích nghi và nhân mật độ. Nếu ao đang có khí độc cao, cần xử lý khẩn cấp bằng oxy, giảm thức ăn, kiểm tra đáy, hỗ trợ giảm áp lực khí độc nếu cần, rồi mới duy trì vi sinh để xử lý gốc.

Khi nào nên dùng Nitrosomonas và Nitrobacter?

Bà con có thể cân nhắc dùng nhóm vi sinh nitrat hóa khi:

• Ao có NH3, NO2 tăng.
• Ao nuôi mật độ cao.
• Hệ thống ít thay nước.
• Ao biofloc hoặc ao tuần hoàn cần ổn định đạm.
• Ao cuối vụ, lượng thức ăn lớn.
• Nước ao có dấu hiệu tích tụ đạm.
• Sau khi xử lý xong sự cố và muốn ổn định lại môi trường.
• Cần duy trì hệ vi sinh chuyển hóa đạm trong ao.

Tuy nhiên, nếu tôm đang nổi đầu, khí độc cao, thiếu oxy, không nên xem nhóm này là giải pháp duy nhất. Cần xử lý tổng hợp.

Bài liên quan: khi nào dùng Yucca, khi nào dùng vi sinh cho ao tôm

Cách dùng nhóm vi sinh xử lý NH3, NO2 hiệu quả hơn

Bước 1: Giảm nguồn phát sinh khí độc

Trước tiên, cần kiểm soát thức ăn dư, phân tôm, xác tảo và bùn đáy. Nếu nguồn phát sinh vẫn tăng, vi sinh rất khó xử lý kịp.

Bước 2: Tăng oxy

Chạy quạt, đảo nước, tăng oxy đáy. Đây là điều kiện quan trọng cho quá trình nitrat hóa.

Bước 3: Kiểm tra pH và kiềm

Nếu kiềm thấp, pH dao động, cần ổn định nền nước. Vi sinh nitrat hóa cần môi trường ổn định.

Bước 4: Chọn đúng sản phẩm

Cần xem thành phần sản phẩm có nhóm vi sinh phù hợp cho chuyển hóa NH3, NO2 hay không. Không phải chế phẩm vi sinh nào cũng chứa Nitrosomonas và Nitrobacter.

Bước 5: Dùng đúng thời điểm

Không dùng khi ao vừa sát khuẩn, thiếu oxy, pH sốc hoặc trời đang mưa lớn. Nên dùng khi ao đã ổn hơn, oxy tốt, quạt chạy đủ.

Có nên dùng Yucca cùng với Nitrosomonas, Nitrobacter không?

Có thể phối hợp trong cùng quy trình, nhưng vai trò khác nhau.

• Yucca hỗ trợ giảm áp lực khí độc, mùi hôi, stress môi trường.
• Nitrosomonas và Nitrobacter hỗ trợ chuyển hóa NH3/NH4+ và NO2- theo hướng sinh học lâu dài.
• Vi sinh xử lý đáy giúp giảm nguồn hữu cơ phát sinh khí độc.

Nếu ao đang khí độc cao, Yucca có thể hỗ trợ giảm áp lực trước, còn vi sinh dùng để xử lý gốc sau đó. Không nên hiểu Yucca thay thế được vi sinh nitrat hóa.

Bài liên quan: bộ giải pháp xử lý nước ao tôm bằng vi sinh, Yucca và enzyme

Xem thêm: tác dụng của Yucca trong ao tôm

Những lỗi thường gặp khi dùng vi sinh Nitrosomonas và Nitrobacter

Lỗi 1: Dùng khi ao thiếu oxy

Thiếu oxy làm quá trình nitrat hóa kém. Cần xử lý oxy trước.

Lỗi 2: Không kiểm tra kiềm

Nitrat hóa tiêu hao kiềm. Nếu kiềm thấp, pH dễ dao động và hiệu quả xử lý kém.

Lỗi 3: Ao quá nhiều hữu cơ nhưng không giảm tải

Thức ăn dư, phân tôm, xác tảo nhiều làm vi sinh bị quá tải. Cần giảm nguồn phát sinh.

Lỗi 4: Dùng ngay sau sát khuẩn

Sát khuẩn làm giảm vi sinh. Cần chờ thời điểm phù hợp rồi mới cấy lại.

Lỗi 5: Kỳ vọng giảm khí độc tức thì

Nitrosomonas và Nitrobacter cần thời gian. Nếu khí độc đang cao, phải xử lý khẩn cấp bằng các biện pháp hỗ trợ khác, không chỉ trông chờ vào vi sinh.

Xem thêm: có nên thay nước thường xuyên để giảm khí độc

Tóm tắt dễ nhớ

Nitrosomonas và Nitrobacter là hai nhóm vi sinh quan trọng trong quá trình nitrat hóa. Nitrosomonas hỗ trợ chuyển hóa NH3/NH4+ thành NO2-, còn Nitrobacter hỗ trợ chuyển hóa NO2- thành NO3-. Nhờ đó, ao giảm nguy cơ tích tụ các dạng đạm độc như NH3 và NO2.

Tuy nhiên, hai nhóm này không xử lý khí độc tức thì và không xử lý trực tiếp mọi dạng khí độc như H2S. Muốn hiệu quả, ao phải có oxy tốt, kiềm ổn, pH ít dao động, hữu cơ không quá cao và không dùng gần sát khuẩn.

Nếu ao tôm đang gặp vấn đề NH3, NO2 hoặc khí độc kéo dài, bà con có thể liên hệ tư vấn chọn vi sinh xử lý khí độc và ổn định nước ao tôm

FAQ – Câu hỏi thường gặp

1. Nitrosomonas xử lý khí độc gì?

Nitrosomonas hỗ trợ chuyển hóa NH3/NH4+ thành NO2- trong quá trình nitrat hóa.

2. Nitrobacter xử lý khí độc gì?

Nitrobacter hỗ trợ chuyển hóa NO2- thành NO3-, giúp giảm nguy cơ tích tụ nitrite trong ao.

3. Nitrosomonas và Nitrobacter có xử lý H2S không?

Không phải vai trò chính. H2S thường liên quan đến đáy yếm khí, bùn đen và thiếu oxy. Cần xử lý đáy, tăng oxy và giảm hữu cơ.

4. Vì sao dùng vi sinh xử lý NH3, NO2 nhưng không hiệu quả?

Có thể do thiếu oxy, kiềm thấp, pH dao động, ao nhiều hữu cơ, vừa sát khuẩn hoặc chọn sai sản phẩm.

5. Vi sinh Nitrosomonas, Nitrobacter có giảm khí độc ngay không?

Không. Đây là nhóm vi sinh cần thời gian để hoạt động. Nếu khí độc đang cao, cần xử lý khẩn cấp bằng nhiều biện pháp kết hợp.