7 sai lầm khi dùng men đường ruột cho tôm cần tránh

Dùng men đường ruột không khó, nhưng sai cách thì rất dễ lãng phí

Trong ao nuôi tôm, men đường ruột là nhóm được dùng rất nhiều. Tôm ăn yếu cũng trộn, phân lỏng cũng trộn, ruột đứt khúc cũng trộn, sau mưa cũng trộn. Nhưng dùng nhiều chưa chắc đã đúng.

Có ao trộn vài ngày thấy tôm ăn lại, phân chắc hơn, ruột đầy hơn. Có ao trộn liên tục mà tôm vẫn phân trắng, ruột vẫn rỗng, thức ăn vẫn dư. Khác biệt nhiều khi không nằm ở sản phẩm, mà nằm ở cách dùng.

Men đường ruột muốn có hiệu quả phải đi vào được ruột tôm, đúng lúc tôm còn bắt mồi, trong điều kiện ao không gây stress quá mạnh. Nếu ao đang thiếu oxy, khí độc cao, đáy hôi, tôm bỏ ăn mà vẫn cứ trộn men rồi chờ kết quả thì rất khó.

Nói thẳng theo kiểu ngoài ao: men ruột là công cụ hỗ trợ, không phải thuốc thần. Dùng đúng thì tiết kiệm được nhiều rủi ro. Dùng sai thì vừa tốn tiền, vừa làm chậm thời điểm xử lý gốc.

Bà con muốn hiểu nền tảng nhóm này trước có thể xem thêm bài chăm lại hệ ruột cho tôm bằng vi sinh.

Sai lầm 1: Đợi tôm phân trắng nặng mới bắt đầu dùng

Đây là lỗi rất thường gặp. Lúc tôm mới ruột đứt khúc, phân mềm, ăn chậm nhẹ thì chưa làm gì. Đến khi phân trắng nổi nhiều ở cuối gió, tôm bỏ ăn rõ, ruột rỗng hàng loạt mới bắt đầu trộn men.

Lúc đó vẫn có thể hỗ trợ, nhưng hiệu quả sẽ chậm hơn nhiều. Vì khi phân trắng đã nặng, vấn đề thường không còn nằm riêng ở đường ruột. Nó có thể kéo theo gan tụy yếu, môi trường xấu, khí độc, đáy dơ hoặc vi khuẩn bất lợi tăng.

Dấu hiệu nên xử lý sớm:

• Tôm ăn giảm 5–15%.
• Ruột không đầy đều.
• Ruột đứt khúc.
• Phân mềm, phân lỏng.
• Sàn ăn dơ hơn bình thường.
• Phân trắng mới xuất hiện lác đác.
• Tôm chậm lớn, size không đều.

Khi mới chớm, chỉ cần giảm thức ăn, trộn men ruột đúng cách, kiểm tra nước và đáy là có thể kéo lại nhẹ hơn. Đợi nặng rồi mới làm thì tốn hơn và rủi ro hơn.

Nếu ao đã có phân trắng, nên đọc thêm bài xử lý phân trắng khi tôm còn ăn để tránh chỉ chăm ruột mà bỏ qua môi trường.

Sai lầm 2: Tôm không ăn vẫn trộn men vào cám

Men đường ruột phải đi qua thức ăn thì mới vào được ruột tôm. Nếu tôm đang bỏ ăn nặng, trộn men vào cám cũng không giúp được bao nhiêu, vì tôm không ăn thì men không vào ruột. Thức ăn dư lại rơi xuống đáy, làm nước và đáy dơ thêm.

Khi tôm bỏ ăn, việc đầu tiên là tìm nguyên nhân:

• Oxy có thấp không?
• pH có dao động mạnh không?
• NH3, NO2 có tăng không?
• Đáy ao có mùi hôi không?
• Tôm có vừa qua mưa, tảo tàn, lột xác không?
• Gan tụy, đường ruột có dấu hiệu bất thường không?
• Thức ăn có bị ẩm, hư mùi hoặc đổi đột ngột không?

Nếu tôm chỉ giảm ăn nhẹ, còn bắt mồi 60–80%, lúc đó trộn men vẫn còn hiệu quả. Nhưng nếu tôm bỏ ăn rõ, nên ổn định ao trước, giảm stress trước, rồi mới trộn vào cữ tôm bắt mồi lại.

Nguyên tắc dễ nhớ: tôm còn ăn thì men còn có đường vào ruột. Tôm không ăn thì phải xử lý nguyên nhân làm tôm bỏ ăn trước.

Sai lầm 3: Trộn men nhưng không giảm thức ăn khi ruột đang yếu

Tôm ruột yếu mà vẫn ép ăn mạnh là cách làm rất dễ khiến tình trạng nặng thêm. Khi ruột đứt khúc, phân mềm, phân trắng nhẹ, khả năng tiêu hóa của tôm đang giảm. Nếu vẫn giữ lượng cám như lúc khỏe, thức ăn không tiêu hết sẽ làm phân xấu hơn và đáy ao dơ nhanh hơn.

Men đường ruột không phải giấy phép để tăng cám. Muốn men phát huy, phải giảm áp lực cho ruột trước.

Khi thấy tôm ruột yếu, nên làm:

• Giảm 10–30% thức ăn tùy mức độ.
• Theo dõi sàn ăn sát hơn.
• Chọn cữ tôm ăn tốt để trộn men.
• Không tăng cám mạnh ngay khi tôm vừa ăn lại.
• Tăng lại từ từ sau 1–3 ngày nếu phân và ruột ổn hơn.

Ngoài ao nhiều trường hợp tôm vừa đỡ được một ngày, người nuôi tăng cám lại quá nhanh. Sau đó phân lại mềm, ruột lại đứt khúc. Đây là kiểu “kéo lên chưa kịp chắc đã đè xuống tiếp”.

Sai lầm 4: Trộn không đúng kỹ thuật, men chưa vào ruột đã trôi ra nước

Có những ao dùng đúng loại men, đúng thời điểm, nhưng cách trộn lại chưa đạt. Men không bám tốt vào viên thức ăn, xuống nước bị rửa trôi, tôm ăn vào được rất ít. Nhìn thì có trộn, nhưng thực tế hiệu quả thấp.

Những lỗi thường gặp khi trộn:

• Trộn quá nhiều nước làm cám mềm, dễ rã.
• Không áo dầu hoặc chất bám.
• Trộn xong để ngoài nắng quá lâu.
• Trộn sẵn cho nhiều cữ trong ngày.
• Dùng thau còn dính hóa chất sát khuẩn.
• Đổ men một cục rồi đảo không đều.
• Cho ăn vào cữ tôm bắt mồi kém.

Cách làm đúng là trộn lượng vừa đủ cho một cữ, đảo đều, áo bám vừa phải, để ngấm ngắn rồi cho ăn ngay. Không nên làm quá ướt, không để lâu, không trộn trong dụng cụ dính hóa chất.

Bà con có thể xem chi tiết ở bài trộn men vào thức ăn sao cho bám tốt.

Sai lầm 5: Trộn quá nhiều thứ trong một cữ

Thấy tôm yếu là nhiều người trộn đủ thứ: men ruột, enzyme, bổ gan, vitamin, khoáng, chất kích ăn, thuốc, kháng sinh. Cứ nghĩ càng nhiều càng mạnh. Nhưng với tôm đang yếu ruột, khẩu phần quá rối có khi lại làm tiêu hóa nặng thêm.

Không phải thứ nào cũng nên trộn chung. Có nhóm hỗ trợ nhau, nhưng cũng có nhóm làm giảm hiệu quả của nhau hoặc khiến mình không biết tôm phản ứng với cái gì.

Nhất là vi sinh đường ruột là nhóm có lợi, cần tránh trộn bừa với:

• Hóa chất sát khuẩn.
• Chất oxy hóa mạnh.
• Thuốc không rõ chỉ định.
• Khoáng liều cao làm giảm độ bắt mùi của thức ăn.
• Quá nhiều chất bổ cùng lúc.

Khi tôm ruột yếu, nên chọn mục tiêu rõ:

• Nếu tiêu hóa kém: có thể kết hợp enzyme tiêu hóa.
• Nếu gan ruột yếu: hỗ trợ gan ruột theo hướng phù hợp.
• Nếu phân trắng mới chớm: giảm thức ăn, trộn men, kiểm tra môi trường.
• Nếu ao khí độc cao: xử lý ao trước, không chỉ chăm ruột.

Khẩu phần gọn, đúng mục tiêu, dễ theo dõi thường hiệu quả hơn trộn quá nhiều thứ cùng lúc.

Sai lầm 6: Chỉ chăm đường ruột, bỏ qua nước và đáy ao

Đường ruột tôm không nằm ngoài môi trường. Ao xấu thì tôm stress, tôm stress thì ruột yếu. Nếu đáy hôi, nước dày, bọt dai, NH3/NO2 nhích lên mà chỉ trộn men ruột thì rất khó bền.

Dấu hiệu gốc vấn đề có thể nằm ở ao:

• Tôm ăn yếu vào sáng sớm.
• Tôm đứng quạt hoặc tấp mé.
• Nước có mùi tanh hôi.
• Bọt quanh dàn quạt lâu tan.
• Hố siphon dơ.
• Đáy có mùi bùn đen.
• Sau tảo tàn, nước chuyển xấu nhanh.
• Test NH3, NO2 tăng.

Trong trường hợp này phải xử lý nước, đáy, oxy và thức ăn song song. Men ruột chỉ giúp phần bên trong con tôm, còn áp lực từ ao vẫn còn thì ruột dễ xấu lại.

Nhiều ao trộn men 3–5 ngày thấy tôm vừa ăn lên, nhưng không xử lý đáy. Vài ngày sau đáy tiếp tục sinh khí độc, tôm lại giảm ăn, phân lại xấu. Đó là do xử lý chưa đúng gốc.

Sai lầm 7: Dùng không theo dõi, đổi sản phẩm liên tục

Có ao hôm nay trộn loại này, mai đổi loại khác, mốt lại thêm enzyme, vài ngày sau đổi tiếp. Làm vậy rất khó đánh giá hiệu quả. Tôm cần thời gian phục hồi, đường ruột cũng cần thời gian ổn định lại.

Sau khi dùng men ruột, nên theo dõi ít nhất 2–3 ngày qua các dấu hiệu:

• Tôm ăn có đều hơn không?
• Ruột có đầy hơn không?
• Tỷ lệ ruột đứt khúc có giảm không?
• Phân có chắc hơn không?
• Phân trắng, phân nhớt có bớt không?
• Sàn ăn có sạch hơn không?
• Nước và đáy có ổn không?

Nếu có cải thiện thì duy trì và tăng thức ăn từ từ. Nếu không cải thiện, đừng vội kết luận men không hiệu quả. Phải kiểm tra lại nguyên nhân: môi trường, khí độc, gan tụy, thức ăn, mầm bệnh hoặc cách trộn.

Dùng men mà không ghi nhận, không soi tôm, không theo dõi phân thì giống như xử lý theo cảm giác. Ao nuôi tôm càng thâm canh thì càng phải theo dõi kỹ.

Dùng men đường ruột thế nào để đỡ lãng phí?

Muốn dùng men ruột có hiệu quả, bà con nên giữ mấy nguyên tắc:

• Dùng sớm khi tôm mới có dấu hiệu ruột yếu.
• Trộn vào cữ tôm còn bắt mồi tốt.
• Giảm thức ăn nếu tôm đang phân mềm, ruột đứt khúc.
• Trộn đúng kỹ thuật, có áo bám nếu cần.
• Không trộn sẵn cho cả ngày.
• Không trộn chung bừa với hóa chất.
• Kiểm tra nước, đáy và khí độc song song.
• Theo dõi phân, ruột, sức ăn ít nhất vài ngày.
• Không đổi sản phẩm liên tục khi chưa đủ thời gian đánh giá.

Men đường ruột dùng đúng sẽ giúp tôm tiêu hóa ổn hơn, phân đẹp hơn và giảm áp lực cho ao. Nhưng nếu dùng sai, nó chỉ thành một khoản chi thêm mà không giải quyết được vấn đề.

Ví dụ thực tế ngoài ao

Một ao 3.000 m², tôm 37 ngày. Sau mưa, tôm ăn giảm khoảng 20%, soi thấy ruột không đầy, phân hơi mềm. Người nuôi trộn men ruột nhưng vẫn giữ nguyên lượng cám. Sau 2 ngày, sàn ăn dư, phân trắng bắt đầu nổi lác đác, nước có bọt dai hơn.

Trường hợp này sai ở chỗ tôm đang yếu ruột nhưng không giảm thức ăn, men chưa kịp hỗ trợ thì lượng cám dư đã làm đáy dơ thêm.

Hướng xử lý hợp lý hơn:

• Giảm thức ăn 20–30% trong 1 ngày.
• Tăng quạt từ chiều tới sáng.
• Kiểm tra pH, kiềm, oxy, NH3/NO2.
• Trộn men ruột vào cữ tôm ăn tốt nhất.
• Áo bám để men không bị rửa trôi.
• Theo dõi phân, ruột và sức ăn 2–3 ngày.
• Nếu nước dày, đáy hôi thì xử lý môi trường song song.

Nếu làm đúng từ lúc ruột mới yếu, khả năng kéo lại sẽ tốt hơn nhiều so với để phân trắng bùng lên.

Khi nào cần xem lại nguyên nhân khác, không chỉ tiếp tục trộn men?

Nếu đã dùng men đúng cách mà tôm vẫn không cải thiện, cần kiểm tra sâu hơn. Không nên cứ tăng liều hoặc đổi men liên tục.

Cần xem lại khi:

• Tôm bỏ ăn kéo dài.
• Ruột rỗng nhiều, phân trắng tăng.
• Gan tụy nhạt, teo hoặc không đều.
• Tôm mềm vỏ, yếu chân.
• Ao có khí độc cao.
• Nước hôi, bọt dai, đáy đen.
• Tôm chậm lớn, hao size.
• Có nghi ngờ Vibrio hoặc bệnh đường ruột.

Lúc này phải xử lý theo hướng tổng hợp: môi trường, gan ruột, thức ăn, oxy và mầm bệnh. Men đường ruột chỉ là một phần trong quy trình, không thể gánh hết mọi nguyên nhân.

Kết luận

Men đường ruột cho tôm rất cần, nhất là trong ao nuôi thâm canh, tôm ăn mạnh, môi trường biến động và nguy cơ phân trắng cao. Nhưng dùng sai thì dễ lãng phí.

Cần tránh 7 lỗi chính:

• Đợi phân trắng nặng mới dùng.
• Tôm không ăn vẫn trộn men vào cám.
• Không giảm thức ăn khi ruột yếu.
• Trộn sai kỹ thuật làm men thất thoát.
• Trộn quá nhiều thứ trong một cữ.
• Chỉ chăm ruột, bỏ qua nước và đáy.
• Không theo dõi, đổi sản phẩm liên tục.

Dùng men ruột đúng là phải đúng lúc, đúng cữ, đúng cách và đúng nguyên nhân. Nhìn con tôm thôi chưa đủ, phải nhìn cả nước, đáy, oxy và thức ăn. Làm vậy mới tránh tốn tiền mà ao vẫn không ổn.

Sai lầm khi dùng men đường ruột cho tôm. Cần chọn vi sinh đường ruột phù hợp cho tôm? Liên hệ Ngọc Gia Phát để được tư vấn vi sinh đường ruột cho tôm theo tình trạng thực tế ao nuôi.

Bài liên quan

• Chăm lại hệ ruột cho tôm bằng vi sinh
• Xử lý phân trắng khi tôm còn ăn
• Trộn men vào thức ăn sao cho bám tốt