Tôm ăn yếu, đường ruột đứt khúc: hướng xử lý bằng vi sinh

Tôm ăn yếu, ruột đứt khúc là dấu hiệu không nên xem nhẹ

Ngoài ao, khi tôm ăn yếu vài cữ, nhiều bà con hay nghĩ do thời tiết, do thức ăn hoặc do tôm vừa lột. Đúng là có thể như vậy. Nhưng nếu bắt tôm lên soi thấy đường ruột không đầy, đoạn có đoạn không, ruột đứt khúc, phân mềm hoặc phân lỏng thì phải coi kỹ.

Đường ruột đứt khúc cho thấy tôm đang tiêu hóa không ổn. Có thể ruột bị stress, gan tụy yếu, thức ăn không tiêu hết, hoặc môi trường ao đang tạo áp lực làm tôm giảm bắt mồi.

Điểm quan trọng là không nên chỉ trộn men rồi chờ tôm ăn lại. Vi sinh đường ruột có vai trò hỗ trợ rất tốt, nhưng nếu đáy ao hôi, khí độc nhích lên, oxy thấp hoặc thức ăn dư kéo dài thì ruột tôm khó phục hồi bền.

Muốn xử lý đúng, phải nhìn cả con tôm và cái ao.

Bà con có thể xem thêm bài nền chăm lại hệ ruột cho tôm bằng vi sinh để hiểu rõ nhóm men ruột làm việc ra sao trong hệ tiêu hóa tôm.

Đường ruột tôm đứt khúc là gì?

Bình thường, khi tôm ăn tốt, đường ruột sẽ đầy, kéo dài tương đối đều từ đầu về đuôi. Màu ruột tùy thức ăn và tình trạng tiêu hóa, nhưng nhìn chung phải liền mạch, không rỗng từng đoạn.

Đường ruột đứt khúc là khi soi tôm thấy:

• Ruột không đầy đều.
• Có đoạn đầy, đoạn rỗng.
• Ruột nhỏ, mảnh, không căng.
• Phân trong ruột lỏng, không chắc.
• Có con ruột rỗng gần hết dù mới cho ăn.
• Đàn tôm ăn không đồng đều, con có ruột, con không.

Nếu chỉ xuất hiện nhẹ sau một cơn mưa hoặc sau khi tôm lột, có thể tôm chỉ đang stress tạm thời. Nhưng nếu kéo dài 2–3 ngày, kèm ăn yếu và phân xấu thì phải xử lý sớm.

Vì sao tôm ăn yếu và ruột đứt khúc?

1. Tôm bị stress môi trường

Đây là nguyên nhân rất thường gặp. Tôm sống trong nước, nên chỉ cần môi trường dao động là đường ruột phản ứng liền.

Các yếu tố dễ làm tôm stress:

• pH dao động mạnh trong ngày.
• Kiềm thấp hoặc thay đổi nhanh.
• Oxy thấp về đêm và sáng sớm.
• Sau mưa lớn.
• Sau tảo tàn.
• Sau khi xử lý hóa chất.
• Nước ao dày, bọt lâu tan.
• Đáy ao có mùi hôi nhẹ.

Khi tôm bị stress, nó giảm bắt mồi. Thức ăn vào ruột ít hơn, tiêu hóa kém hơn, đường ruột dễ bị đứt khúc.

2. Khí độc trong ao nhích lên

NH3, NO2, H2S không cần tăng quá cao mới làm tôm yếu. Chỉ cần khí độc nhích lên, cộng với oxy thấp buổi sáng, tôm đã có thể ăn chậm, ruột không đầy, bơi yếu hoặc đứng quạt.

Dấu hiệu ao có áp lực khí độc:

• Tôm ăn yếu vào sáng sớm.
• Tôm hay gom mé hoặc đứng gần quạt.
• Nước có mùi tanh hôi.
• Bọt quanh dàn quạt lâu tan.
• Đáy ao có mùi bùn đen.
• Hố siphon dơ, lâu không hút.
• Test NH3, NO2 có chiều hướng tăng.

Trường hợp này chỉ chăm ruột sẽ không đủ. Phải xử lý nước, đáy và oxy song song.

3. Thức ăn dư hoặc tăng cữ quá nhanh

Tôm đang ăn tốt không có nghĩa là cứ tăng cám liên tục là đúng. Nếu tăng lượng thức ăn nhanh hơn khả năng tiêu hóa của tôm, ruột sẽ bị quá tải. Phần không tiêu hết làm phân xấu, sàn ăn dơ, đáy nhanh xuống.

Dấu hiệu do quản lý thức ăn:

• Có cữ ăn hết nhanh, có cữ dư.
• Sàn ăn dơ hơn bình thường.
• Phân mềm, phân lỏng.
• Tôm ăn không đều giữa các cữ.
• Đường ruột đầy không đồng nhất.
• Tôm lớn không đều.

Khi thấy ruột đứt khúc, việc đầu tiên là rà lại thức ăn. Đừng vội tăng cám vì sợ tôm thiếu ăn. Tôm ruột yếu mà ép ăn chỉ làm ao nặng thêm.

4. Gan tụy yếu

Gan tụy là phần rất quan trọng trong tiêu hóa. Gan yếu thì ruột khó khỏe. Nhiều ao chỉ nhìn ruột mà quên soi gan, nên xử lý hoài không dứt.

Cần để ý:

• Gan tụy nhạt màu.
• Gan không đều, không chắc.
• Ruột không đầy dù tôm vẫn bắt mồi.
• Tôm ăn yếu kéo dài.
• Tôm chậm lớn, size không đều.
• Phân lỏng hoặc phân trắng nhẹ.

Trường hợp gan tụy yếu cần hỗ trợ cả gan ruột, giảm áp lực thức ăn và kiểm tra môi trường ao. Vi sinh đường ruột giúp một phần, nhưng không thay thế toàn bộ quy trình chăm gan ruột.

5. Hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng

Trong ruột tôm luôn có nhóm vi sinh có lợi và nhóm bất lợi. Khi tôm stress, ăn dư, môi trường xấu hoặc sau khi dùng hóa chất/kháng sinh, hệ ruột dễ bị lệch.

Khi nhóm có lợi yếu đi, tiêu hóa kém, phân không ổn định, ruột dễ bị đứt khúc. Đây là lúc vi sinh đường ruột và enzyme tiêu hóa có vai trò hỗ trợ tốt nếu tôm còn bắt mồi.

Có nên dùng vi sinh khi tôm ăn yếu, ruột đứt khúc không?

Có, nhưng phải dùng đúng cách và đúng thời điểm.

Vi sinh đường ruột có thể giúp:

• Cân bằng lại hệ vi sinh trong ruột.
• Hỗ trợ tôm tiêu hóa thức ăn tốt hơn.
• Giúp phân ổn định hơn.
• Giảm tình trạng ruột rỗng, ruột đứt khúc nhẹ.
• Hỗ trợ tôm bắt mồi lại sau stress.
• Hạn chế rối loạn tiêu hóa kéo dài.

Nếu kết hợp thêm enzyme tiêu hóa phù hợp, thức ăn được phân giải tốt hơn, nhất là phần đạm. Tôm tiêu hóa nhẹ hơn, phân đỡ lỏng hơn, đáy ao cũng bớt áp lực từ phân xấu và thức ăn dư.

Nhưng cần nói rõ: vi sinh không phải thuốc làm tôm ăn mạnh ngay. Nếu tôm đang bị khí độc, thiếu oxy, đáy hôi hoặc bệnh nặng thì phải xử lý nguyên nhân chính trước.

Xem thêm: mối liên quan giữa tôm chậm lớn và đường ruột

Khi nào dùng vi sinh đường ruột sẽ hiệu quả hơn?

Tôm còn bắt mồi

Men ruột phải đi qua thức ăn. Tôm còn ăn thì mới đưa men vào ruột được. Nếu tôm bỏ ăn nặng, trộn men vào cám cũng không có nhiều ý nghĩa, vì cám sẽ dư xuống đáy.

Trường hợp tôm còn ăn 60–80% so với bình thường thì còn cơ hội kéo lại tốt hơn.

Ruột mới đứt khúc nhẹ

Khi mới soi thấy ruột không đều, phân hơi mềm, tôm ăn giảm nhẹ, xử lý sớm thường hiệu quả hơn nhiều so với lúc ruột rỗng hàng loạt.

Đừng đợi phân trắng nổi đầy ao mới chăm ruột.

Môi trường ao chưa quá xấu

Nếu ao còn tương đối ổn, oxy tốt, đáy chưa hôi nặng, NH3/NO2 chưa cao thì dùng men ruột dễ thấy kết quả hơn.

Ngược lại, ao đang xấu thì phải xử lý ao song song. Có thể tham khảo thêm bài xử lý phân trắng khi tôm còn bắt mồi vì phân trắng thường là bước nặng hơn của ruột yếu kéo dài.

Quy trình xử lý ngoài ao khi tôm ăn yếu, ruột đứt khúc

Bước 1: Giảm thức ăn trước, không ép tôm ăn

Khi ruột đã yếu, không nên giữ lượng cám như lúc tôm khỏe. Nên giảm nhẹ 10–30% tùy mức độ ăn yếu. Nếu tôm giảm ăn nhiều, có thể cắt bớt một cữ để ruột nghỉ và tránh dư thức ăn xuống đáy.

Nguyên tắc là giảm ngắn hạn, theo dõi kỹ, rồi tăng lại từ từ khi tôm bắt mồi ổn hơn.

Cần kiểm tra sàn ăn sát hơn:

• Cữ nào dư thì giảm ngay.
• Không tăng cám theo cảm giác.
• Tôm ăn lại cũng không tăng mạnh một lần.
• Theo dõi phân trên sàn và đường ruột mỗi ngày.

Bước 2: Kiểm tra môi trường ao

Đường ruột yếu thường có liên quan tới môi trường. Vì vậy phải kiểm tra ao trước khi kết luận do thức ăn hay do thiếu men.

Nên kiểm tra:

• Oxy sáng sớm.
• pH sáng và chiều.
• Kiềm.
• NH3, NO2 nếu có bộ test.
• Mùi nước.
• Bọt quanh quạt.
• Màu nước.
• Đáy ao hoặc hố siphon.
• Tình trạng tảo.

Nếu thấy ao có dấu hiệu nặng nước, đáy hôi, bọt dai, khí độc tăng thì phải xử lý môi trường cùng lúc. Tôm không thể khỏe ruột trong một cái ao đang gây stress liên tục.

Bước 3: Trộn vi sinh đường ruột vào cữ tôm còn ăn tốt

Khi tôm còn bắt mồi, nên trộn vi sinh đường ruột vào thức ăn. Có thể kết hợp enzyme tiêu hóa nếu tôm tiêu hóa yếu, phân mềm hoặc lượng thức ăn đang cao.

Cách trộn cần làm kỹ:

• Chỉ trộn lượng thức ăn đủ cho một cữ.
• Trộn đều men với thức ăn.
• Có thể áo dầu hoặc chất bám phù hợp.
• Không để thức ăn trộn men ngoài nắng lâu.
• Không trộn chung với hóa chất sát khuẩn.
• Chọn cữ tôm ăn tốt nhất trong ngày.

Nếu cần hướng dẫn chi tiết, xem bài trộn men vào thức ăn sao cho ít thất thoát.

Bước 4: Hỗ trợ oxy và giảm stress

Tôm ruột yếu rất cần môi trường ổn định. Oxy thấp là một trong những yếu tố làm tôm ăn kém và tiêu hóa kém.

Nên làm:

• Chạy quạt tốt từ chiều đến sáng.
• Tránh để oxy tụt lúc rạng sáng.
• Không xử lý hóa chất mạnh khi tôm đang yếu nếu không cần thiết.
• Sau mưa, ổn định pH và kiềm trước.
• Không thay nước sốc.
• Không đánh nhiều loại sản phẩm cùng lúc.

Đường ruột muốn phục hồi thì tôm phải bớt stress trước.

Bước 5: Theo dõi 2–3 ngày rồi điều chỉnh

Sau khi xử lý, không nên nóng ruột. Ruột tôm cần thời gian phục hồi. Theo dõi ít nhất 2–3 ngày qua các dấu hiệu:

• Tôm ăn có tăng lại không.
• Ruột có đầy hơn không.
• Tỷ lệ ruột đứt khúc có giảm không.
• Phân có chắc hơn không.
• Sàn ăn có sạch hơn không.
• Nước có bớt bọt không.
• Tôm có bơi khỏe hơn không.

Nếu có cải thiện, tăng thức ăn từ từ. Nếu không cải thiện, phải kiểm tra sâu hơn về gan tụy, khí độc, Vibrio, chất lượng thức ăn hoặc bệnh đường ruột.

Những sai lầm hay gặp khi xử lý ruột đứt khúc

1. Chỉ trộn men, không giảm thức ăn

Tôm đang yếu ruột mà vẫn ép ăn là sai. Men có tốt cũng khó gánh nổi nếu thức ăn đưa vào quá nhiều so với khả năng tiêu hóa.

2. Không kiểm tra đáy ao

Đáy hôi, khí độc tăng sẽ làm tôm stress liên tục. Ruột vừa phục hồi lại bị tác động tiếp, nên xử lý không bền.

3. Trộn quá nhiều thứ trong một cữ

Men ruột, enzyme, thuốc, vitamin, khoáng, bổ gan, chất kích ăn… trộn hết cùng lúc chưa chắc tốt. Tôm đang yếu cần khẩu phần gọn, dễ tiêu, đúng mục tiêu.

4. Cho ăn lúc oxy thấp

Cữ ăn lúc oxy thấp thường làm tôm bắt mồi kém. Thức ăn dư, ruột không nhận đủ men, đáy lại dơ thêm.

5. Đổi thức ăn liên tục

Khi ruột đang yếu, đổi thức ăn đột ngột dễ làm tiêu hóa rối hơn. Nếu cần đổi, nên làm từ từ và theo dõi phân, ruột, sàn ăn.

6. Thấy tôm ăn lại là tăng cám mạnh

Đây là lỗi rất hay gặp. Tôm vừa hồi ruột mà tăng cám mạnh thì dễ tái lại phân mềm, ruột đứt khúc. Nên tăng từ từ theo sức ăn thật.

Xem thêm: cách xử lý tôm đường ruột mờ, ruột đứt khúc

Ví dụ thực tế ngoài ao

Một ao 3.000 m², tôm 34 ngày. Sau hai ngày thời tiết âm u, tôm ăn giảm khoảng 15%. Người nuôi bắt tôm soi thấy ruột không đầy đều, nhiều con ruột đứt khúc, phân hơi mềm. Nước có bọt nhẹ quanh quạt nhưng đáy chưa hôi nặng.

Hướng xử lý:

• Giảm thức ăn khoảng 15–20% trong ngày đầu.
• Chạy quạt mạnh hơn từ chiều tới sáng.
• Kiểm tra pH, kiềm, oxy và NH3/NO2.
• Trộn vi sinh đường ruột kết hợp enzyme tiêu hóa vào cữ tôm ăn tốt.
• Không trộn quá nhiều chất bổ cùng lúc.
• Theo dõi lại ruột và phân sau 2–3 ngày.

Nếu tôm ăn lên lại, ruột đầy hơn, phân chắc hơn thì tăng cám từ từ. Nếu tôm vẫn ăn yếu, ruột rỗng nhiều hơn, phải kiểm tra gan tụy, khí độc và yếu tố bệnh.

Cách phòng tình trạng tôm ăn yếu, ruột đứt khúc

Phòng vẫn rẻ hơn chữa. Muốn đường ruột tôm ổn, cần làm đều từ đầu vụ:

• Quản lý thức ăn sát theo sàn.
• Không tăng cám quá nhanh.
• Bổ sung men ruột định kỳ theo giai đoạn.
• Hỗ trợ enzyme khi tôm ăn mạnh hoặc tiêu hóa kém.
• Giữ oxy ổn định, nhất là ban đêm.
• Kiểm tra đáy, hố siphon, bọt nước thường xuyên.
• Sau mưa hoặc sau tảo tàn nên chăm ruột sớm.
• Soi ruột tôm định kỳ, không chỉ nhìn sức ăn.

Bà con có thể xem thêm bài lúc nào nên bổ sung men ruột cho tôm để chủ động hơn theo từng giai đoạn nuôi.

Kết luận

Tôm ăn yếu, đường ruột đứt khúc là dấu hiệu đường tiêu hóa đang bị ảnh hưởng. Nguyên nhân có thể đến từ thức ăn, gan tụy, stress môi trường, khí độc hoặc hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng.

Vi sinh đường ruột có thể hỗ trợ tốt, nhất là khi tôm còn bắt mồi và tình trạng ruột mới yếu nhẹ. Nhưng muốn hiệu quả bền thì phải làm đồng bộ:

• Giảm thức ăn ngắn hạn.
• Kiểm tra nước, đáy, oxy và khí độc.
• Trộn men ruột đúng cách.
• Có thể kết hợp enzyme tiêu hóa khi cần.
• Không trộn quá nhiều thứ cùng lúc.
• Theo dõi ruột, phân và sức ăn trong vài ngày.
• Tăng cám lại từ từ khi tôm hồi.

Đường ruột tôm khỏe thì tôm ăn chắc, phân đẹp, đáy ao cũng đỡ dơ hơn. Đừng đợi phân trắng nổi nhiều mới xử lý, vì lúc đó ruột đã suy sâu hơn.

Tôm ăn yếu, ruột đứt khúc hoặc phân không ổn định? Liên hệ Ngọc Gia Phát để được tư vấn vi sinh đường ruột cho tôm theo tình trạng thực tế ao nuôi.

Bài liên quan

• Chăm lại hệ ruột cho tôm bằng vi sinh
• Xử lý phân trắng khi tôm còn bắt mồi
• Trộn men vào thức ăn sao cho ít thất thoát